Ruiny kaplicy ariańskiej w Jampolu
fot. My castles
Ruiny kaplicy ariańskiej w Jampolu fot. Jarosław Frąckiewicz, Moje kajaki
Pokaż na mapie
 Podole
 I Rzeczpospolita
 Bracławskie

 JAMPOL nad Dniestrem
ukr. ЯМПiЛЬ, Yampil


Bracławskie (I RP) - Jampol
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Babczyńce, Bondaszewka, Borówka, Busza, Jaruga, Jampol

PN -  WSCH
Dzigówka, Haraczkówka, Klembówka, Miaskówka, Olszanka

Miejscowość nad rzeką Horyń, blisko jego ujścia do Dniestru, na południowy wschód od Mohylowa Podolskiego.

Pierwszy raz wspomniana w 1152 roku. Jej historia jest ściśle związana z dziejami sasiedniego Tichomla, ruskiego grodu należącego w XII wieku początkowo do księstwa kijowskiego, a od 1199 roku do księstwa halicko-włodzimierskiego.

W 1214 Tichoml został zajęty przez wojska króla węgierskiego, ale w 1219 roku książę Daniel Romanowicz odzyskał gród.

Po napadach tatarskich (1241, 1259, 1289), klęskach głodu i epidemiach (1279, 1303, 1352, 1365, 1418) miejscoowść zaczęła podupadać.

Około 1340 roku Tichoml wszedł w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego i wraz z nim, po unii w Krewie (1385) znalazł sie we wspólnym państwie polsko-litewskim.

Posiadający miasto od początku XVI wieku Roman Siniutowie sprzedali je (1535) za 150 tys. kop litewskich groszy biskupowi wileńskiemu, Januszowi (uważanemu za nieślubnego syna króla Zygmunta I Starego) który nadał mu nazwę Januszpol, skróconą następnie do Jampola.

Po śmierci biskupa (1538) Januszpol przeszedł w ręce jego siostry Beaty.

W 1569 roku w dokumentach Unii Lubelskiej przyłączającej Bracławszczyznę do Korony figuruje już jako Jampol.

W 1616 król Zygmunt III Waza nadał Jampolowi prawa miejskie. Wkrótce Jampol wyrósł, obok sąsiednich Lachowic, na jedno z większych centrów handlowych Bracławszczyzny.

Kolejnymi właścicielami miasteczka byli Siniutowie, a potem Zbarascy, Wiśniowieccy (1631), Radziwiłłowie (1741), Chodkiewiczowie (1806).

Pod koniec XVIII wieku powstała tu manufaktura, a w 1760 roku fabryka kilimów.

Zagrabiony w II rozbiorze Polski (1793) przez Rosją, Jampol do Rzeczpospolitej już nie powrócił.

Do dziś zachowały się ruiny XVI-wiecznej twierdzy i XII-wiecznego grodziska.

Obecnie wioska w rejonie białogórskim obwodu chmielnickiego na Ukrainie, 2 km od stacji kolejowej Lepieszówka, 22 km na zachód od Białogóry, liczy ponad 2 tys. mieszkańców.


"Na Dzikie Pola przecie jej [Bohun Heleny-przyp.red.] nie zaprowadził, więc wedle mojej głowy, musiał ją ukryć gdzieś między Jampolem a Jahorlikiem. Byłem też raz w tamtych stronach, gdy się królewscy i chanowi sędzie zjeżdżali, bo w Jahorliku, jak waćpaństwu wiadomo, pograniczne sprawy się sądzą o zabrane stada, których spraw nigdy nie brak. Pełno tam jest nad całym Dniestrem jarów i zakrytych miejsc, i różnych komyszy, w których żyją w chutorach ludzie, co żadnej zwierzchności nie znają mieszkając w pustyni i bliźnich nie widując. U takich to dzikich pustelników on pewnie ją ukrył, bo mu tam było i najbezpieczniej.

- Ba! ale jak się tam dostać teraz, gdyż drogę Krzywonos zagradza - rzecze pan Longinus.
- Jampol to też, jak słyszałem, gniazdo rozbójnicze."

Henryk Sienkiewicz
Ogniem i Mieczem
tom II, rozdział 8



Wydrukuj stronę