Franciszek Ksawery Branicki, hetman wielki koronny Szczęsny Potocki, generał artylerii koronnej Seweryn Rzewuski, hetman polny koronny

Pokaż na mapie
 Podole
 I Rzeczpospolita
 Bracławskie

 TARGOWICA


Bracławskie (I RP) - HUMAŃ
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Cybulew, Justyngród, Ochmatów, Piatyhory, Stawiszcze, Żaszków

PN -  WSCH
Berezianka, Bojarka, Buki, Isajki, Iwańki, Koszowata, Lisianka, Medwin

PD -  ZACH
Humań, Ładyżanka, Ochremowo, Tarnówka, Wierchniaczka, Zajączkówka

PD - WSCH
Babanka, Dobrowody, Kamieniecze, Moszurów, Targowica

Miejscowość koło Humania należąca w końcu XVIII w. do Stanisława Szczęsnego Potockiego - symbol zdrady narodowej. Miejsce ogłoszenia 14 maja 1792 roku przez spisek magnatów konfederacji przeciw reformom Sejmu Czteroletniego i Konstytucji 3 Maja .

Faktycznie konfederację zawiązano 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu pod patronatem carycy Katarzyny II.

Akt podpisało 13 polskich emigrantów na czele z Franciszkiem Ksawerym Branickim, Sewerynem Rzewuskim, Szczęsnym Potockim, Szymonem Kossakowskim.

Wieszanie zdrajców, obraz Jana Piotra Norblina

Franciszek Ksawery Branicki, zaocznie skazany na karę śmierci podczas powstania. Po przystąpieniu na służbę rosyjską mieszkał w Białej Cerkwi. Zmarł w 1819 r.

Stanisław Szczęsny Potocki zaocznie skazany przez Sąd Najwyższy Kryminalny insurekcji kościuszkowskiej na karę śmierci. 29 września 1794 roku symbolicznie zawieszono jego portret na szubienicy. Od carycy Katarzyny II otrzymał (1795) order Aleksandra Newskiego i rangę generała en cheff. Po abdykacji Stanisława Augusta nie chciał już mówić "o przeszłej Polsce i Polakach. Znikło już to państwo, i to imię, jak znikło tyle innych w dziejach świata. Ja już jestem Rosjaninem na zawsze". Zmarł 14 marca 1805 roku i został pochowany w mundurze rosyjskiego generała.

Biskup inflancki Józef Kazimierz Kossakowski (ur. 1738), został powieszony 9 maja 1794 roku podczas insurekcji kościuszkowskiej naprzeciw kościoła oo.bernardynów w Warszawie.

Szymon Kossakowski (1740-94) generał armii rosyjskiej walczącej (1790) z Turkami na Bałkanach. W kwietniu 1792 wysyłał na Litwę agentów, którzy nakłaniali szlachtę do zawiązywania konfederacji przeciw Konstytucji 3 maja. Wyznaczony w Petersburgu na regimentarza konfederacji, 26 czerwca 1792 ogłosił się hetmanem polnym, a później (lipiec 1793) hetmanem wielkim litewskim. Po zwycięstwie konfederacji targowickiej sprawował rządy na Litwie, dopuszczając się wielkich grabieży. Po wybuchu insurekcji kościuszkowskiej aresztowany przez powstańców i na mocy wyroku Sądu Kryminalnego z 25 IV 1794 powieszony w Wilnie na Placu Ratuszowym.

Biskup Ignacy Jakub Massalski został powieszony 28 czerwca 1794 roku w Warszawie podczas powstania kościuszkowskiego,

Decyzje o interwencji wojsk zapadła w Petersburgu między 10 a 15 kwietnia 1792 roku.

Akt konfederacji zawierał oskarżenie Sejmu i króla o obalenie praw kardynalnych (wolna elekcja, liberum veto, prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi, wyłączność szlachty na posiadanie dóbr ziemskich i urzędów) oraz przyjmowanie haseł rewolucji francuskiej.

Zdrajcy zwrócili się do Katarzyny II, jako gwarantki ustroju, o wkroczenie "sojuszniczych" wojsk rosyjskich do Rzeczypospolitej.

W obliczu przegranej wojny Stanisław August Poniatowski w liście do carycy Katarzyny II zaproponował, aby następcą tronu został wnuk Katarzyny II, ks. Konstanty (późniejszy wielki książę Królestwa POlskiego utworzonego na Kongresie Wiedeńskim), w zamian za zachowanie reform Sejmu Wielkiego i Konstytucji 3 maja. Katarzyna zażądała jednak natychmiastowego akcesu króla do Targowicy.

Po naradzie Rady Nieustającej, zgodnie ze zdaniem większości Stanislaw August podpisał przystąpienie do Targowicy jako król i dowódca polskiegho wojska, któremu nakazał powstrzymanie wszelkich działań zbrojnych.

Nastąpiło to 24 lipca 1792 roku za radą m.in. podkanclerza Hugona Kołłątaja. "Dziś jeszcze Miłościwy Panie, trzeba to zrobić, nie jutro: każdy moment jest drogi, bo go krew Polaków oblewa". Jednak w dziele "O ustanowieniu i upadku konstytucji 3 maja" (Metz 1793), którego Kołłątaj był współautorem, cała winą za akces do Targowicy zrzucono na króla. Sam Kołłątaj również zgłosił na piśmie akces do Targowicy (zostawił go u swego przyjaciela i wyjechał na Śląsk, Targowica akces ten odrzuciła).

Targowiczanie stali się panami Polski - władzę sprawowała Generalność Konfederacji Targowickiej. Konstytucja 3 Maja i wszystkie ustawy Sejmu Czteroletniego zostały obalone, a w kraju zaczął się szerzyć terror i bezprawie.

Targowica stała się odtąd synonimem zdrady narodowej. Mechanizm jej powstania został powielony po półtora wieku, kiedy 22 lipca 1944 roku jakoby w Chełmie Lubelskim ogłoszono przygotowany w Moskwie manifest komunistycznego Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, samozwańczego "rządu" polskich komunistów.

Targowica

Targowica

Targowica

Targowica

Więcej informacji:
Jerzy Tomasz Bąbel, "Kochając Honor i Ojczyznę nad życie....", czyli "Po owocach, ich poznacie"


Wydrukuj stronę

Targowica

Targowica

Targowica

Targowica