Nowogród Siewierski
Nowogród Siewierski

Prawosławny monastyr (klasztor) Spaso-Preobrażeński (Przemienienia Pańskiego), w którym przebywał Dymitr Samozwaniec (1603). Tutejsi mnisi, po zajęciu Nowogrodu przez Rzeczypospolitą, przenieśli się (1618) do Rylska, pozostającego pod władzą cara.
W 1620 roku monastyr został odnowiony kosztem Aleksandra Piaseczyńskiego, kasztelana kijowskiego, starosty nowogrodzkiego. Nieużywany budynek został przekazany (1635) jezuitom, wyrzuconym stąd przez Kozaków Chmielnickiego (1650).
fot. www.transiens.narod.ru

Nowogród Siewierski
fot. www.transiens.narod.ru
Okolice Nowogrodu Siewierskiego
Okolice Nowogrodu Siewierskiego
fot. www.transiens.narod.ru

 Czernihowskie
 I Rzeczpospolita
 NOWOGRÓD
SIEWIERSKI

ukr. НОВГОРОД-СІВЕРСЬКИЙ

Miejscowość na prawym brzegu Desny, 237 km od Czernihowa. Stary gród ruski, pierwszy raz wspomniany w połowie X wieku przez cesarza Bizancjum i pisarza, Konstantego Porfirogenetę (905-959).

Początkowo była to stolica udzielnego księstwa ruskiego, później Nowogród Siewierski został przyłączony do ks. czernihowskiego.

Nowogród Siewierski został zniszczony i spalony (1223) przez najazd Mongołów.

Kres blisko stuletniej dominacji mongolskiej położyło zwyciestwo wielkiego księcia litewskiego Giedymina po bitwie nad Irpenią pod Kijowem (1320). Po pokonaniu koalicji książąt ruskich Giedymin przyłączył Wołyń i księstwa siewierskie z Nowogrodem do Litwy.

Pod koniec XIV wieku Nowogród Siewierski należał do brata Władysława Jagiełły, Korybuta Olgierdowicza.

Korybut próbował zrzucić zwierzchnictwo wielkiego księcia litewskiego Witolda (swego kuzyna). Został jednak przezeń pokonany pod Niekudowem.

Witold zdobył następnie Nowogród Siewierski, wziął Korybuta z rodzina do niewoli i ustanowił starostę

Za panowania króla Kazimierza Jagiellończyka rozpoczęła się kilkusetletnia ekspansja moskiewska na zachód, która po 300 latach doprowadziła do upadku Rzeczypospolitej. Pierwszą ofiarą tej agresji padł Nowogród Siewierski. W 1479 roku Nowogród został opanowany razem z całym księstwem siewierskim przez wojska moskiewskie Iwana III Srogiego (1462-1505), który przyjął tytuł cara Wszechrusi i rozpoczął zagarnianie ziem ruskich kosztem Litwy.

Podczas "wielkiej smuty" pod Nowogrodem Siewierskim wojska cara Borysa Godunowa stoczyły bitwę (1604) z uzurpatorem do tronu carskiego Dymitrem Samozwańcem, wspomaganym przez prywatne poczty polskich magnatów.

Jesienią 1616 roku w Nowogrodzie Siewierskim na stronę obranego (1610) carem moskiewskim krolewicza Władysława IV przeszło kilkuset Kozaków, m.in. oddziały Stiepana Krugowego, Jakowa Szisza i Tarasa Czernego.

Po wojnie z Moskwą na mocy rozejmu w Dywilinie (1619) Nowogród powrócił do Rzeczypospolitej początkowo na 14 lat, a następnie wieczyście - zgodnie z postanowieniami pokoju w Polanowie (15 czerwca 1634) nad Polanówką koło Wiaźmy.

Herb Nowogrodu Siewierskiego nadany przez króla Zygmunta III Wazę
Herb Nowogrodu Siewierskiego nadany przez króla Zygmunta III Wazę

Król Zygmunt III Waza nadał Nowogrodowi Siewierskiemu prawa miejskie (1620) i herb. Ufundował też kościół i klasztor dominikanów (1625).

Pleban Marcin Gradowski osadził przy farze nowogrodzkiej, jezuitów budując dlań skromną zkołę i drewniany dom (spłonęły w pożarze 1651, poczym zostały odbudowane przez Gradowskiego). Kolejne nadania dla jezuitów poczynił (1637) Aleksander Piaseczyński, kasztelan kijowski.

Lew Kazimierz Sapieha ufundował kościół w Nowogrodzie.

Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej (1633) Nowogród Siewierski został siedzibą starostwa grodowego, a nastepnie (1636) siedzibą powiatu nowo utworzonego województwa czernihowskiego.

W 1650 roku Nowogród zajęli Kozacy Chmielnickiego i miasto już do Rzeczypospolitej nie powróciło. Nowogród w wojskowej administracji kozackiej został siedzibą sotni.

Po ugodzie w Perejesławiu (1654) miasto zajęli Rosjanie i zrównali z ziemią.

Na mocy rozejmu andruszowskiego czasowo oddany (1667) Rosji. Zgodnie z warunkami pokoju Grzymultowskiego (1686) Nowogród trafił do Rosji na stałe.

Siedzbą starostwa grodowego nowogrodzko-siewierskiego był odtąd Włodzimierz Wołyński. Ostatnim starostą nowogrodzkim był Tadeusz Czacki, twórca liceum w Krzemieńcu.

Pomimo rosyjskiego zaboru, Polacy wziąż dbali o rozwój Nowogrodu. Dzięki fundacji Michała Potockiego, podstolego litewskiego i jego żony Barbary Duninówny jezuici mogli przekształcić szkołę w kollegium.

Jeszcze na początku XVIII wieku, staraniem Jana Bakanowskiego, chorążego nowogrodzkiego powstało tu wyższe kollegium jezuickie, istniejące do kasaty zakonu w Rosji (1820).

Nowogród był jeszcze krótko (1781-96) siedzibą carskiej guberni, póżniej został zdegradowany od szczebla miasta powiatowego (1796).

W 1880 roku Nowogród Siewierski liczył 6,4 tys. mieszkańców, posiadał 14 cerkwi i gimnazjum.

Od 1991 roku miasto rejonowe (powiatowe) obwodu (województwa) czernihowskiego niepodległej Ukrainy, liczy 15 tys. mieszkańców.


Wydrukuj stronę