Dyneburg, widok twierdzy z lotu ptaka
fot. www.latgale.lv
Poka na mapie
 Inflanty polskie 
 I Rzeczpospolita
 Inflanckie
 DYNEBURG

這t. Daugavpils ros. D德insk, Borisoglebsk

Dawna stolica polskich Inflant (ζtgalii - 這t. Latgale) na prawym brzegu D德iny (這t. Daugava) pomi璠zy rzek i jeziorem Stropu, byla wzmiankowana ju w V wieku (wed逝g sag skandynawskich wzd逝 D德iny mia造 w璠rowa plemiona germanskie z Gotlandii na po逝dnie).

Po zaj璚iu miasta wielki mistrz Zakonu Kawaler闚 Mieczowych, Ernst von Racenburg rozpocz掖 (1275) budow kamiennego zamku. Z tego okresu pochodzi (1278) lokacja miasta. W XV wieku zamek dwukrtonei zdobyli Litwini, a kompletnie zniszczy (1481) najazd moskiewski Iwana III Srogiego.

W 1559 roku, Dyneburg zostaje oddany w zastaw Rzeczpospolitej, a po sekularyzacji (1561) inflanckiej cz窷ci Zakonu Krzy瘸ckiego, zostaje przekazany we wsp鏊ne w豉danie Polsce i Litwie. Jako najwi瘯sze miasto Inflant Polskich D德i雟k zostaje miastem powiatowym, a p騧niej stolic wojew鏚ztwa inflanckiego, najdalej na p馧noc wysuni皻ego regionu zamieszka貫go przez Polak闚.

Jezuici utworzyli tu kolegium (1625?/30) - pierwsz szko貫 w regionie. Dominuj帷y przez kilkaset lat nad miastem klasztor oraz ko軼i馧 pojezuicki z po. XVIII w., zosta wysadzony w powietrze przez Sowiet闚 po 1945. W 1577 miasto z zamkiem zostalo kompletnie zniszczone przez wojska moskiewskie Iwana IV Gro幡ego. PO odzyskaniu miasta przez Stefana Batorego Dyneburg otrzyma od kr鏊a (1582) prawo magdeburskie.

W 1647 konstytucja Sejmu Rzeczpospolitej nakazywa豉 umocnienie fortyfikacji dyneburskich. Ju wkr鏒ce jednak miasto zaj瘭i (1655) Szwedzi, kt鏎ych armia atakuj帷a Litw podczas potopu wyruszy豉 spod mur闚 Dyneburga.

Zamek zdobyli (1656) na Szwedach atakuj帷e r闚nocze郾ie Rzeczpospolit wojska moskiewskie. Nast徙i這 to w dzie 鈍. Borysa i Gleba i na pai徠ke tego wydarzenia car Aleksy Michaj這wicz "zaszczyci" miasto now nazw: Borysoglebsk. Rosjanie oddali Dyneburg Rzeczypospolitej dopiero po rozejmie andruszowskim (1667). W 1677 miasto zstaje stolic diecezji inflanckiej, a ko軼i馧 jezuit闚 podniesiony do godno軼i katedry.

Po pierwszym rozbiorze Rzeczpospolitej (1772) miasto w陰czono do Rosji. Na prawym brzegu rzeki do dzisiaj widniej resztki carskiej twierdzy, wzniesionej (1810-33) za car闚 Aleksandra I i Miko豉ja I. Obok koszar znajdowa造 si na jej obszarze szpital wojskowy oraz ko軼i馧 i klasztor pojezuicki. Car Aleksander III zmieni nazw miasta (1893) na D德i雟k.

W twierdzy Dyneburg zosta osadzony o rozstrzelany organizator powstania styczniowego w Inflantach hrabia Leon Broel-Plater. W 60. rocznic jego 鄉ierci (1923) na jednym z bastion闚 twierdzy wmurowano pami徠kow tablic, zniszczon przez okupacyjne w豉dze sowieckie.

W dyneburskiej twierdzy wi瞛iono wielu polskich dzia豉czy niepodleg這軼iowych, stanowi豉 ona r闚nie wa積y punkt oporu Rosjan podczas I wojny 鈍iatowej. Do 1993 zajmowana by豉 przez sowieck Armi Czerwon. Dzi zachowa造 si cytadela oraz pot篹ne mury z fortami i bastionami.

Po budowie linii kolejowych do Peterburga (1860), Rygi (1861) i Warszawy (1862) miasto sta這 si wa積ym o鈔odkiem gospodarczym carskiego imperium.

Pierwsze polskie czo貪i, u篡te w walkach pod Dyneburgiem IX 1919
fot. Czo貪i Renault FT-17 w polskiej s逝瘺ie

27-28 wrze郾ia 1919 roku wojska polskie dowodzone przez gen. Edwarda Rydza-妃ig貫go zaj窸y po逝dniowy brzeg Dzwiny. Likwidacj bolszewickiego przycz馧ka przez oddzia造 piechoty wspiera造 pochodz帷e z Francji czo貪i 2 kompanii 1 Batalionu z polskimi za這gami dowodzone przez Francuz闚 z kapitanem J.Dufour , ucz帷ych obs逝gi nowego wynalazku. By造 to obok u篡tych w walkach pod Bobrujskiem pierwsze polskie oddzia造 pancerne.

Ju w 1919 wojska niemieckie gen. Goltza po陰czy造 si z oddzia豉mi bia造ch Rosjan, gen. Bermondta-Awa這wa, by zlikwidowa niepodleg貫 pa雟two 這tewskie. Naczelnik Pa雟twa J霩ef Pi連udski widzia w υtwie sojusznika i przeciwwag dla niech皻nej wobec Polski Litwy bardzo popiera ide niepodleg這軼i υtwy. Liczy te na pomoc υtyszy w wojnie z Rosj張 wsp鏊n realizacj plan闚 federacyjnych. Minister spraw zagranicznych υtwy Mejerowicz uzyska od Pi連udskiego zapewnienie, 瞠 Polska wspomo瞠 armi 這tewsk w walce o niepodleg這嗆.

Jednak, poniewa Litwa odm闚i豉 zgody na tranzyt oddzia堯w polskich przez jej terytorium, armia polska, nie maj帷 styczno軼i z wojskami 這tewskimi, musia這 zrezygnowa z udzielenia υtyszom pomocy. Gdy dzi瘯i wsparciu Estonii i Wielkiej Brytanii, υtwa pokona豉 oddzia造 niemiecko-rosyjskie, bolszewicy nadal okupowali ζtgali - dawne Inflanty Polskie.

Rz康 這tewski pocz徠kowo 篡wi obawy co do wsp馧pracy, obawiaj帷 si, by Polska po wyparciu bolszewik闚 nie w陰czy豉 tej cz窷ci υtwy do swojego terytorium, powo逝j帷 si na dawn przynale積o嗆 Inflant do Rzeczypospolitej. Gdy Polacy rozwiali te obawy, przygotowano plan wsp鏊nego dzia豉nia. G堯wnym celem operacji mia by Dyneburg. Polacy od jesieni 1919 znajdowali si na po逝dniowym brzegu D德iny - oddzielaj帷ej ich od miasta.

Zaplanowano jednoczesny atak Polak闚 od po逝dnia i υtysz闚 od p馧nocy. Operacj pod dow鏚ztwem gen. Edwarda Rydza-妃ig貫go rozpocz窸y 3 stycznia 1920 oddzia造 1. Dywizji Piechoty Legion闚 frontalnym atakiem przez zamarzni皻 D德in zdoby造 miasto. Mimo, 瞠 to Wojsko Polskie wyzwoli這 Dyneburg, natychmiast oddano go administracji 這tewskiej. Wiadomo嗆 o sukcesie operacji spowodowa豉 w Rydze spontaniczn manifestacj pod poselstwem Polski.

W nast瘼nych tygodniach wojska polskie i 這tewskie prowadzi造 wsp鏊ne operacje maj帷e na celu oczyszczenie po逝dniowo-wschodniej υtwy z si bolszewickich. υtwa, zm璚zona prawie dwuletni wojn na swoim terytorium, postanowi豉 rozpocz望 rokowania pokojowe z Rosj.

Walki w rejonie miasta i twierdzy (z nadci庵aj帷 odsiecz Armii Czerwonej) odbywa造 si w niezwykle ci篹kich warunkach zimowych (g喚bokie 郾iegi, temperatura do -30 stopni) Na υtwie zgin窸o ok. 500 polskich 穎軟ierzy. 237 z nich zosta這 pochowanych na cmentarzu na S這b鏚ce w Dyneburgu. W豉dze 這tewskie wystawi造 na nim w roku 1928 dzi瘯czynny pomnik, zniszczony przez Sowiet闚, a cmentarz zosta zlikwidowany, a na jego miejscu urz康zono tam wysypisko 鄉ieci. 11 listopada 1992 w豉dze Republiki υtwy wznios造 w tym miejscu kilkumetrowy 瞠lbetonowy krzy. Otoczenie krzy瘸 i wmurowanie tablic z nazwiskami ustalonych 穎軟ierzy wykonane zosta這 ze 鈔odk闚 Rady Ochrony Pami璚i Walk i M璚ze雟twa.

Podczas styczniowego spotkania w Dyneburgu J霩ef Pi連udski odznaczy Rydza 妃ig貫go za kampani 豉tgalsk orderem Virtuti Militari, za genera Balodis wr璚zy najwy窺ze odznaczenia 這tewskie Pi連udskiemu i Rydzowi 妃ig貫mu.

W marcu 1920 Polacy rozpocz瘭i ewakuacj swoich wojsk z terytorium υtwy. Zamierzali pozostawi na swoich granicach sze嗆 gmin powiatu i陶ukszta雟kiego (na po逝dniowym brzegu D德iny), w kt鏎ych ludno嗆 polska mia豉 wyra幡 przewag liczebn nad ludno軼i 這tewsk oraz do ko鎍a wojny z bolszewikami kontrolowa cytadel i most w Dyneburgu. υtysze odrzucili te roszczenia. Problem przesta by aktualny, gdy w lipcu 1920 w obawie przed okr捫eniem przez nacieraj帷e oddzia造 Armii Czerwonej, Polacy sami opu軼ili sporne terytorium, a wojska 這tewskie zaj窸y je bez walki.

W okresie mi璠zywojennym Polska i υtwa kontynuowa造 wsp馧prac wojskow. Wzajemnie wizytowa造 swoje 獞iczenia, a oficerowie 這tewscy studiowali na polskich uczelniach wojskowych. Bli窺z wsp馧prac utrudnia豉 sprawa 6 gmin i陶ukszta雟kich i konflikt polsko-litewski.

υtwa by豉, obok Rumunii, najbardziej przyjaznym spo鈔鏚 s御iad闚 II Rzeczpospolitej.

Miasto, nazwane przez υtyszy Daugavpils zostaje siedzib granicz帷ego z Polsk powiatu, w kt鏎ym 20% mieszka鎍闚 stanowili Polacy. W samym mie軼ie Polak闚 by這 16% - mniej ni 砰d闚 (46%) i Rosjan (27,5%), wi璚ej za ni υtyszy (1,8%).

Zwi您ek Sowiecki zagarn掖 D德i雟k ponownie w 1940 i pozosta tu (po 4-letniej okupacji niemieckiej) kolejne p馧 wieku.

D德ina pod Dyneburgiem
fot. www.daugavpils.lv

Gdy υtwa odzyska豉 niepodleg這嗆 (1991), Rosjan wraz z nap造wowymi Bia這rusinami i Ukrai鎍ami mieszka這 tu a 82 tysi帷e. Polacy (19 tysi璚y) stanowi drug grup narodowo軼iow, a υtyszy jest zaledwie 18 tysi璚y. Po okupacji niemieckiej w II wojnie 鈍iatowej nie ma ju w Dyneburgu 砰d闚, przed wojn najliczniejszych mieszka鎍闚 miasta. W mie軼ie i okolicach funkcjonuj polskie szko造, aktywnie dzia豉 oddzia Zwi您ku Polak闚 na υtwie.

Obok budowanego na wz鏎 Bazyliki Rzymskiej ko軼io豉 鈍. Piotra stoi prawos豉wna katedra 鈍. Borysa i Gleba. Przy polskim ko軼iele Niepokalanego Pocz璚ia NMP znajduje si ko軼i馧 ewangelicki.

20 wrze郾ia 2002 roku na cmentarzu katolickim w Daugavpils ods這ni皻o now tablic pami璚i Leona Broel-Platera oraz wszystkich Polak闚, kt鏎zy "zgin瘭i w 豉grach sowieckich po masowych deportacjach w roku 1940 oraz w roku 1949".

Z pa雟tw powsta造ch na ziemiach Rzeczpospolitej, po upadku Zwi您ku Sowieckiego, tylko υtwa przeznacza 鈔odki na renowacj polskich grob闚 i miejsc pami璚i.

Daniel Kochan , υtewski sojusznik w "Polska Zbrojna"
Czo貪i Renault FT-17 w polskiej s逝瘺ie"
Czo貪 Renault
KLub Jagiello雟ki: Historie dziwnych miast
Witold J. Lawrynowicz, Atak Pancerny na Dyneburg - Pierwsze Straty (Szczeg馧闚y przebieg walk o Dyneburg w 1919)
Stanis豉w Mikke, Polskie 郵ady na υtwie
Prof. Wies豉w Jan Wysocki, Marsza貫k Edward 妃ig造-Rydz
Historia miasta (po angielsku)


Wydrukuj stron