Współczesna panorama Felina (Viljandi)
fot. Miasto Viljandi

Felin (Viljandi) z lotu ptaka
fot. Miasto Viljandi


 Inflanty
 I Rzeczpospolita
 FELIN

est. Viljandi niem. Fellin

Osada wzmian-kowana (1154) przez arabskiego geografa Abu-Abdallaha-Muhammada al-Idrisi, jako Falamus.

Miasto i twierdza zbudowane przez Zakon Kawalerów Mieczowych. W 1365 był tu ratyfikowany pokój po wojnie Duńczykow ze Związkiem Hanzeatyckim.

W 1405 wraz z pobliską Parnawą, Wenden, Kokenhauzen i Lemsal Felin stał się członkiem Hanzy.

W połowie XV wieku Felin liczył więcej mieszkańców od Rygi.

1 marca 1481 miasto i zamek zdobyły na krótko wojska moskiewsko-nowogrodzkaie Iwana III Srogiego.

W 1560 wraz z sąsiednim Marienburgiem zniszczony przez wojska moskiewskie kniazia Kurbskiego. Po traktacie w Wilnie (1561) i sekularyzacji Zakonu Kawalerów mieczowych wraz z całymi Inflantami Felin znalazł się w granicach Rczeczpospolitej

W 1600 roku został zajęty rzez wojska szwedzkie Karola Sudermańskiego. 25 marca 1602 roku 4-tysięczne wojska Rzeczpospolitej hetmana Jana Zamoyskiego obległy zamek w Felinie. Podczas jednego ze szturmów śmiertlenie ranny został dowodzący piechotą, wielce zasłużony dla Rzplitej Jerzy Farensbach, wojewoda wendeński od 1598 przywódca stronnictwa polskiego w Inflantach. Konającego próbował ratować na własnych barkach późniejszy hetman Stanisław Żółkiewski. 17 maja 1602 roku polsko-litewskie wojska odzyskały Felin.

Herbem Farensbach posługiwali się m.in. Farensbachowie, Felińscy i Teodorowscy
rys. Genealogia dynastyczna

Jerzy Farensbach to jeden z pierwszych przedstawicieli szlachty inflanckiej, którzy uznali Rzeczpospolitą za swoja ojczyznę. Po agresji wojsk moskiewskich marszałek dworu króla Danii Fryderyka II, mianowany przezeń namiestnikiem wyspy Ozylii u wybrzeża Inflant.

W czasie wojny Batorego z Gdańskiem przybył do Gdańska z duńskimi posiłkami i objął naczelne dowództwo sił gdańskich. W 1579 w imieniu duńskiego Fryderyka II odbył poselstwo do Batorego, nie porzucając służby duńskiej zaciągnął się na wojnę o odzyskanie Inflant z rąk moskiewskich. Uczestniczył w zdobyciu Wieliża (1580), odznaczył się pod Wielkimi Łukami.

Podczas zatargu Batorego z Danią o Piltyń Farensbach jako namiestnik Ozylii odmówił posiłków duńskiej załodze Piltyna, starając się doprowadzić do kompromisu, za co król duński Fryderyk II pozbawił go namiestnictwa Ozylii.

Od 1583 lojalny poddany Rzeczypospolitej, prezydent wendeński (od 1598 w związku z reformą administracji - wojewoda), tzw. hetman inflancki (dowódca inflanckiej służby ziemskiej). W czasie bezkrólewia Farensbach dowodził piechotą niemiecką przy obronie Krakowa przeciw arcyksięciu Maksymilianowi Habsburgowi. Dowodził (pod hetmanem Janem Zamoyskim) rajtarią w zwycięskiej bitwie pod Byczyną z armią Maksymiliana, za co otrzymał od nowego kola liczne uposażenia m.in. zamki Taurus (Tarwas) i Karkus.

Stanął na czele wyprawy (1598) Zygmunta III do Szwecji. Jako dowódca obrony Inflant (1600-1602) prowadził walkę z oddziałami piechoty szwedzkiej i prowadząc generalny szturm na Rygę (wrzesień 1601). We współpracy z idącym na odsiecz Zamoyskim, rozpoczął działania zaczepne. Zginął podczas oblężenia Felina (1602), prowadząc do szturmu piechotę. Choć nigdy nie nauczył się języka polskiego, był jednym z wybitniejszych przedstawicieli staropolskiej sztuki wojennej.

Podczas ponownych walk ze Szwedami w 1605 roku, "Marko Ślinicz Łytka na czele 500 Witebszczan dzielnie pod Felinem w północnych Inflantach nieprzyjaciół poraził, za co szlachectwo z nazwiskiem Felińskiego otrzymał."

Szlachectwo, nazwisko Feliński i herb nadał Łytce sejm Rzeczypospolitej (1607). Cztery lata później Feliński otrzymał od sejmu (1611) posiadłość na Wołyniu w okolicach Łucka.

20 sierpnia 1608 Szwedzi pod dowództwem Mansfelda ponownie zdobyli (na ponad stulecie) Felin. Polski ksiądz Dionysius Fabricius pisał (1610) o kompletnej ruinie miasta po walkach.

Zniszczone w wojnach inflanckich miasto, ktore dwukrotnie jeszcze pustoszył ogień (1682,1765) nigdy nie odzyskało dawnej świetności. Król szwedzki Gustaw II Adolf nadał Felin z zamkiem zbudowanym przez Polaków Jakubowi de la Gardie, którego syn(?) Magnus w 1665 dowodził armią szwedzką atakującą Litwę podczas "potopu".

Po zajęciu (1710) przez 200 lat okupowany przez Rosję, a od 1940-1991 przez Związek Sowiecki.

Od 1918-40 i od 1991 w niepodległej Estonii.

Miasto dało prawdopodobnie nazwę dzielnicy na wschodzie Lublina.




Nieraz w namiocie król wodzów zgromadzał
Przy bladym lampy płomieniu,
O bitwach, szturmach z nimi się naradzał
I o szyków rozstawieniu;
Przy królu siedział Farensbach, Mielecki,
Wejer, Żółkiewski, Bekiesz, Urowiecki.


Julian Ursyn Niemcewicz,
Śpiewy historyczne,
Jan Zamoyski


Więcej informacji:
Zygmunt Gloger, Geografia historyczna
Encyklopedia WIEM
Historia Viljandi (Felina)- po angielsku


Wydrukuj stronę