Wojciech Kossak, Bitwa pod Kirchholmem, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie
Bitwa pod Kirchholmem,
obraz Petera Snayersa (1592-1669) z 1630 roku
Zamek Sassenage we Francji
Bitwa pod Kirchholmem,
fragment obrazu Petera Snayersa
Bitwa pod Kirchholmem,
fragment obrazu Petera Snayersa
Pokaż na mapie
 Inflanty
 I Rzeczpospolita
 Wendeńskie
 KIRCHHOLM
błędnie Kircholm, Kirholm, łot. Salaspils

Miejscowość nad Dźwiną w pobliżu dawnego zamku biskupiego Kirchholm, naprzeciw którego na wyspie Martinsholm wznosił się jeden z pierwszych kościołów p.w. św.Marcina fundacji (1186) biskupa Meinharda.

W 1605 roku, w bitwie pod Kircholmem wojska Rzeczypospolitej pod dowództwem Jana Chodkiewicza rozgromiły jedenastotysięczną armię dowodzoną przez króla Szwecji Karola IX, który zmuszony był uciec z pola walki.

Po zdetronizowaniu swego kuzyna, króla Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy, władzę w Szwecji przejął jego kuzyn książę Karol Sudermański - jako któl Karol IX. W krótce na czele armii szwedzkiej wylądował (1600) w Inflantach.

W 1605 roku Karol IX zamierzał opanować kluczowy port Inflant - Rygę. Chcąc zabezpieczyć tyły oraz linie komunikacyjne przed atakami wojsk polskich, postanowił rozbić je nagłym uderzeniem.

Na początku sierpnia 1605 roku Karol IX przybył ponownie do Inflant na czele wojsk zaciężnych, wysadzając desant w okolicach Rygi, Parnawy i Rewla, liczący łącznie 14 tys. jazdy i 10 tys.piechoty Idące ku Rydze wojska szwedzkie zmusiły Chodkiewicza dysponującego zaledwie 4 tys. żołnierzy Rzeczypospolitej do wycofania się z Dorpatu do Felina, a następnie do Wenden. Stamtąd próbował utrudniać marsz z północy armii gen.Lindersona, który jednak unikał bitwy i połączył się pod murami Rygi w armią Karola rozpoczynając oblężenie. Chodkiewicz wówczas wyruszył na dosiecz oblężonym Rydze Polakom.

Szwedzi posiadali przygniatającą przewagę - ich armia liczyła 8300 piechoty, 2500 jazdy oraz 11 dział, wobec 2700 jazdy i 1000 piechoty sił polsko-litewskich hetmana Jana Karola Chodkiewicza. Pół godziny przed bitwą Fryderyk Kettler, syn księcia kurlandzkiego, lennika Rzeczypospolitej przyprowadził jeszcze 300 rajtarów.

Do spotkania wojsk doszło 27 września 1605 roku. Starcie rozpoczęło się około południa niedaleko Kircholmu. Mimo ogromnej przewagi liczebnej Szwedów wojska Rzeczpospolitej przyjęły bitwę.

Dźwina pod Kirchholmem
fot. Panorama Dźwiny pod Kirchholmem
Pomnik w miejscu bitwy
fot. Regionalna Gazeta Turystów Kolarzy

O zwycięstwie zdecydowała wspaniała szarża kawalerii, po której wojska szwedzkie salwowały się ucieczką. Armia Karola Sudermańskiego została okrążona przez znacznie mniejsze siły polsko-litewskie.

Spośrod ponad 10 tys. żonierzy jedynie kilkuset Szwedów zdołało przedostać się na brzeg Bałtyku, gdzie czekały na nich okręty floty. Wojska Rzeczpospolitej utraciły około 100 zabitych i 200 rannych.

Kircholm to jedno z najwspanialszych zwycięstw, w którym decydującą rolę odegrała husaria - formacja wojskowa, która przez cały XVII wiek miała pozostać (o ile była właściwie użyta) niezwyciężona.

Gratulacje po bitwie nadesłali m.in. papież Paweł V (pisząc do Chodkiewicza "Okazałeś /się/ być najchwalebniejszym i najmędrszym wodzem"), cesarz Rudolf II, król Anglii, sułtan turecki oraz jego przeciwnik szach perski Abbas Wielki. Chodkiewicz wyprawił poległemu w bitwie generałowi Lindersonowi uroczysty pogrzeb w katedrze w Rydze.

Od 1991 roku Kirchholm / Salaspils ponownie znalazł się w granicach niepodległej Łotwy

We współczesnej historiografii litewskiej bitwa pod Salaspils (Litwini używają obecnej nazwy łotewskiej,a nie historycznej - Kirchholmu) jest przedstawiana jako największe w dziejach zwycięstwo wojsk litewskich "i popierających je oddziałów polsko-kurońskich".


Wydrukuj stronę