Ruiny zamku Marienhaus w Vilaka
Fot. www.castle.lv

 Inflanty polskie
 I Rzeczpospolita
 Inflanckie
 MARIENHAUS
łot. Vilaka, niem. Marienhaus

Miejscowość w Inflantach Polskich nad jez. Marienhaus w powiecie lucyńskim województwa inflanckiego I Rzeczpospolitej, położona w trudno dostępnym miejscu wśród lasów i moczarów.

Warowny klasztor na wyspie pośrodku jeziora założył (1295) trzeci z kolei arcybiskup ryski Joannes de Vechte.

Po dwustu latach kolejny arcybiskup Gaspar Linde rozebrał i wzniósł go na nowo (1509), jeszcze w XVI wieku ostatecznie przerobiono klasztor na zamek obronny.

Wraz z całymi Inflantami posiadłości arcybiskupów Rygi (początkowo oddane wraz z Dyneburgiem, Lucynem i Rzeżycą w zastaw Zygmuntowi Augustowi na poczet rozliczenia pomocy w wojnie z Moskwą) Marienburg przyłączył się (1561) do Rzeczypospolitej.

Zamek, obsadzony przez załogę litewską dowodzoną przez Jana i Aleksandra Połubińskich odparł oblężenie moskiewskie. Obrońcy w pogoni za oblegającymi zdobyli nawet rosyjski Izborsk.

Kolejny najazd moskiewski (1577) zdobył jednak i zniszczył zamek marienhauski, uprowadzając mieszkańców do niewoli. Marienhaus został wówczas kompletnie zniszczony.

W odzyskanym po wyprawach Stefana Batorego i pokoju w Jamie Zapolskim (1582) Marienburgu urządzono starostwo. Godność starosty marienburskiego piastował m.in. hetman Jan Karol Chodkiewicz. Od XVI wieku dla określenia miejscowości używano nazwy Willach.

Warownia została ostatecznie zniszczona podczas walk III wojny północnej (1700-21). Po zniszczeniach przez armię rosyjską Piotra Wielkiego zamku już nie odbudowano.

Starostą marienhauskim w tym okresie był Jerzy Konstanty Hülsen Odnowił on (1716) drewniany kościół ufundowany w XVII wieku. Nowy kościół wzniesiony w 1748 roku istniał jeszcze w końcu XIX wieku. Jerzy Hülsen został pochowany we wspaniałym grobowcu w klasztorze w Oliwie. W spolszczonej rodzinie Hylsenów godność starosty w Marienhauzie stała się dziedziczna. Potomek Jerzego - Jan August Hylsen sporządził kronikę Inflant.

Marienhaus w I rozbiorze Rzeczypospolitej (1772) zagrabiła Rosja. Caryca Katarzyna osadziła tu swego dygnitarza Jełagina, który wkrótce sprzedał te dobra. Marienhaus odtąd zmieniał często właścicieli. Od 1824 roku należał do Ignacego Lipskiego i jego potomków. W tym czasie dobrze zachowane jeszcze ruiny zamku na wyspie zostały rozebrane na materiał budowlany.

Pierwszy zakład przemysłowy - niewielka huta szkła powstała tu już w 1797 roku. Majątek obejmujący (1905) 100 tys. arów należał do największych w Łatgalii (dawnych Inflantach Polskich)

W 1880 mieścina liczyła 200 mieszkańców. Istniejący do dzisiaj kościół katolicki p.w. Imienia Jezus zbudowano (1890-91) w stylu neotyckim. Choć w mieście nie było wyznawców prawosławia za pieniądze rządu carskiego, w końcu XIX wieku powstała cerkiew prawosławna, mająca ułatwić rusyfikację.

Pod koniec I wojny światowej bolszewickie oddziały Armii Czerwonej spaliły posiadłość ostatniego właściciela Marienhausu - S. Zabiełły.

Wraz z całą, wyzwoloną przy współudziale Wojska Polskiego Łatgalią Marienhaus stał się częścią niepodległej Łotwy, jako Vilaka. W 1920 zbudowano tu zbór luterański. Na miejscu dawnego drewnianego kościoła powstał (1937-40) klasztor kapucynów.

Po zajęciu Łotwy (1940) przez Związek Sowiecki rozpoczęły się sowieckie represje - aresztowania, wywózki i mordy. Podobną polityke stosowali kolejni okupanci - Niemcy (1941).

Po powrocie wojsk sowieckich 24 lipca 1944 roku rozpoczęła się ponowna fala wywózek, głównie do łagrów na Syberii.

W 1945 Vilaka uzyskała status miasta, przejściowo (1945-49) stając się centrum dytryktu , później rejonu (powiatu) Abrene (1950-59).

Od 1991 na terenie niepodległej Łotwy w rejonie Balvi (27 km), zaledwie 8 km od granicy łotewsko-rosyjskiej, liczy 2 tys. mieszkańców (55% Łotyszy, 38% Rosjan)


Wydrukuj stronę