Chmielnik, rys. Napoleona Ordy (ok.1880)
Fot. Buzar
Podziemia zamku chmielnickiego
chmielnik-zamek-www.library.vinnitsa.com
Zamek w Chmielniku www.library.vinnitsa.com

 Podole
 I Rzeczpospolita
 Podolskie

 CHMIELNIK
ukr. ХМiЛЬНИК, Khmilnyk
hebr. חמיילניק


Kijowskie (I RP) - Berdyczów, Żytomierz
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Cudnów, Kniażyn, Majdan Stary, Pulin, Polinka, Romanów, Sieriaki, Sobolewka

PN -  WSCH
Czernichów, Lewków, Piątki, Szumsk, Trojanów, Żytomierz

PD -  ZACH
Chmielnik, Januszpol, Karpowce, Krasnopol, Pików, Skarżyńce

PD - WSCH
Chmielnik, Januszpol, Karpowce, Krasnopol, Pików, Skarżyńce

Gród na lewym brzegu Bohu, 67 kilometrów od Winnicy, pierwszy wraz wzmiankowany w 1362 roku.

Od XIV w. należał do Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1434 roku przyłączony do Polski. Chmielnik uzyskał prawa miejskie (1488) od króla Kazimierza Jagielończyka i stał się siedzibą starostwa ziemskiego. Miasto leżało na tzw. Czarnym Szlaku - jednej z głównych dróg którą atakowali Rzeczpospolitą Tatarzy. W 1500 roku zdobyli gród uprowadzając jego mieszkańców w jasyr.

Od 1512 roku miasto należało do starosty kamienieckiego Przedcława Lanckorońskiego, który organizował udane wypady, najpierw u boku hetmana Konstantego Ostrogskiego, a później samodzielnie na posiadłości tatarskie - m.in. Akerman (1516).

Zygmunt I Stary nakazał (1534) umocnienie zamku wałami i otoczenie fosą. Ze wzgledu na częste ataki tatarskie (kolejny raz Chmielnik padł ich ofiarą w 1558 roku) król Stefan Batory zwolnił mieszczan od obowiązku dostarczania podwody i zezwolił na prowadzenie gorzelni praz barci pszczelich.

Po zniszczeniach wywołanych wojnami kozackimi (1648-54) i agresją Moskwy (1654-67) miasto odrodziło się dopiero w połowie XVIII wieku.

Podczas konfederacji barskiej Kazimierz Pułaski dowodził obroną miasta (28 kwietnia - 8 maja 1768) przed Rosjanami.

W II rozbiorze Polski (1793) okupowany przez Rosję. Pod zaborem rosyjskim należał do powiatu lityńskiego guberni podolskiej.

W XIX w. Chmielnik był znanym ośrodkiem rzemiosła szewskiego. W końcu XIX wieku liczył 14 tys. mieszkańców. Przy budowie nowego zespołu pałacowo-parkowego (1911-15) wykorzystano ruiny zamku - baszty z 1534 roku.

W mieście zachowały się: barokowy kościół p.w. Ścięcia Głowy św. Jana (1603), mocno zniszczony w XVII w, odremontowany (1728) i kościół parafialny p.w. Świętej Trójcy

Od 1991 roku uzdrowisko w obwodzie winnickim Ukrainy, liczy 30 tys. mieszkańców.

Aleksander Zagórski, Geneza Kamieńca Podolskiego, w: "Głos Podola"


Wydrukuj stronę