Zamek w Międzybożu
Fot. Buzar
Zamek w Międzybożu nad Bohem
Fot. Buzar
Międzybóż, zamek
Fot. Buzar
Międzybóż, zamek
Fot. Kamieniec on-line
Wieża zamku w Międzybożu
Fot. Kamieniec on-line
Israel ben Eliezer (ur. ok. 1700), zwany Baal-Szem-Tow lub Beszt, żydowski mistyk, twórca chasydyzmu, zmarły w Międzybożu (1760)
Pokaż na mapie
 Podole
 I Rzeczpospolita
 Podolskie
 MIĘDZYBÓŻ
ukr. Miedzibosh


Podolskie (I RP) - Bar, Latyczów, Międzybóż, Płoskirów
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Antonowce, Jarosławka, Pirogowce, Płoskirów, Zińkowce

PN -  WSCH
Bar, Deraźnia, Jeltuszkowo, Międzybóż

PD -  ZACH
Dunajowce, Kucza, Litniowce, Mińkowce, Stara Uszyca, Żwańczyk

PD - WSCH
Kopajgród, Łuczyniec, Ozarińce, Wierbowiec, Wołodyjowce

Gród przy ujściu Bóżka do Bohu, pierwszy raz wspomniany (1146) w "Kronice Ipatiewskiej", gdy został przekazany przez księcia Izasława Mścisławowicza kniaziowi Świętosławowi. W XII wieku należał do księstwa halicko-włodzimierskiego. Wówczas już istniał tu drewniany zamek z wałami i częstokołem. W 1241 został zajęty i zniszczony przez Tatarów.

W 1366 r. król Kazimierz Wielki zajął Międzybóż i nadał go (1366) księciu Lubartowi Koriatowiczowi. Położony pomiędzy tatarskimi szlakami Kuczmańskim i Czarnym gród był celem częstych ataków tatarskich. Koriatowicze zbudowali tu murowany zamek.

W 1530 Międzyboż obok Latyczowa, Chmielnika i Zińkowa wymieniony był jako stolica samodzielnego powiatu, ostatecznie jednak przynależał do powiatu latyczowskiego ??? województwa Rzeczypospolitej.

W 1539 roku król Zygmunt I Stary nadał bedący celem częstych ataków tatarskich Międzybóż Mikołajowi Sieniawskiemu - hetmanowi wielkiemu koronnemu i wojewodzie ruskiemu.

Rozbudował zamek na potężną renesansową warownię, silnie ufortyfikowaną według projektu Pretwicza, jedną z najpotężniejszych w tej części Rzeczypospolitej. Ceglano-kamienne mury otrzymały potężne przypory oraz wzmocnienie w postaci trzech baszt. Narożnik wschodni, otoczono go pierścieniem czterech baszt. Część pałacowa była niewielka i mało reprezentacyjna.

Rafał Sieniawski ufundował (1586) niewielki kościół, zamieniony przez Turków (1686-1699) na meczet, a przez rosyjskie wojsko w XIX wieku na cerkiew prawosławną.

Dzięki staraniom Adama Hieronima Sieniawskiego król Zygmunt III Waza nadał Międzybożowi (1593) lokację na prawie magdeburskim.

Za początku XVII wieku Międzybóż liczył około 12 tysięcy mieszkańców i był jednym z największych miast kresów Rzeczyspospolitej. Było silnym ośrodkiem handlu i rzemiosła (działało tu 6 cechów rzemieślniczych). Dwa kilometry na wschód od Międzyboża, na uroczysku Baszta, zbudowano drugą fortecę.

W centrum miasta wokół kwadratowego rynku stały kamienice, wznosił się ratusz (z drugiej połowy XVI w.). W mieście działały też: klasztor dominikanów z kościołem p.w. Trójcy Przenajświętszej (1632), prawosławna cerkiew Uspieńska (1586) i obronna synagoga.

25 czerwca 1649 roku miasto zajęli Kozacy Bohdana Chmielnickiego.

23 lipca 1657 roku pod Międzybożem - obok twierdzy na uroczysku Baszta - zakończył swój krwawy rajd po Rzeczyposplitej, książę siedmiogrodzki Jerzy II Rakoczy, który podpisał tu kapitulację przez wojskiem koronnym, nie doczekawszy się obiecanej pomocy od Chmielnickiego.

Zgodnie z traktatem w Buczaczu (1672) Międzybóż miał być zajęty przez Turków. Polacy jednak zwlekali z tym i dopiero wobec niebezpieczeństwa kolejnej inwazji tureckiej król Jan III Sobieski (1678) wymusił na senatorach zgodę na oddanie Baru, Kalnika, Międzyboża i Niemirowa. Do twierdzy przybył wówczas (1678) sam sułtan Mohamed IV.

Turcy upamiętnili obeliskiem swoich 3 paszów, poległych pod twierdzą, rozbudowali też fortyfikacje, zwłaszcza twierdzę w uroczysku Baszta. Do Rzeczypospolitej Międzybóź powrócił po zawarciu pokoju w Karłowicach (1699).

Węgierski magnat Antoni Eszterhazy, ktory gościł u Sieniawskich (1715) ufundował miastu 2 dzwony z czterojęzycznymi napisami.

W 1730 roku po śmierci Adama Mikołaja Sieniawskiego jego majątek odziedziczył książę August Aleksander Czartoryski, mąż Zofii Sieniawskiej. W polowie XVIII wieku Międzybóż przeszedł w ręce Lubomirskich.

W 1760 roku zmarł mieszkaniec Miedzyboża, Israel ben Eliezer (ur. ok. 1700), zwany Baal-Szem-Tow (Mistrz Dobrego Imienia) albo Beszt, żydowski mistyk, według tradycji twórca chasydyzmu, który z czasem ogarnął większość Żydów we wschodniej Europie. W jego doktrynie centralne miejsce zajmowała ekstatyczna modlitwa połączona z wahadłowymi ruchami ciała, pomagającymi wejść w trans, zwany rozognieniem. Jego grób stał się miejscem pielgrzymek chasydów z całego świata.

Na zamku międzybożskim kwaterował (1790-91) wraz ze swoją dywizją Tadeusz Kościuszko. Tutaj zakochał się w dużo młodszej Tekli Żurowskiej i spotkał się z odmową ze strony jej ojca.

Książę Adam Czartoryski założył (1819) w Międzybożu szkołę powiatową, która mieściła się na zamku.

Jego urzędnik - Puchalski rozebrał (1820) mury i wieżę fortecy w uroczysku Baszta, za co został surowo ukarany.

W Międzybożu urodził się książę Witold Czartoryski, późniejszy żołnierz emigracyjny.

Po powstaniu listopadowym władze carskie skonfiskowały majątek Czartoryskich. Szkołę zamknięto, a zamek przejęło rosyjskie wojsko. (od 1896 mieścił się tu sztab 36 pułku dragonów, którego ostatnim dowódcą była wielka księżna Olga Romanowa) Po konfiskacie z zamku korzystali też carowie. Mikołaj I oraz Aleksander II rezydowali tu podczas obserwacji manewrów wojskowych.

W 1912 roku władze carskie zmieniły nazwę miejscowości na Borodino, rok później budując cerkiew św. Mikołaja.

Do ok.1930 w fortecy znajdowały się koszary armii sowieckiej.

Latem 1944 roku, po okupacji niemieckiej (1941-44) Międzybóż został zajęty ponownie przez armię sowiecką . Sowieci konsekwentnie niszczyli zabytki - rozebrali m.in. cerkiew Uspieńską (1959) i kościół dominikanów (1962). W niestarannie odresturowanej (1964-66) fortecy otwarto muzeum (1971) i ponownie rozpoczęto prace renowacyjne (1995).

Od 1991 roku miasto w rejonie latyczowskim obwodu chmielnickiego Ukrainy.

Aleksander Zagórski, Geneza Kamieńca Podolskiego, w: "Głos Podola"


Wydrukuj stronę