Czehryń według XVII-wiecznej ryciny
Czehryń z subotowskiego szlaku,
Akwarela Tarasa Szewczenki (1845)
Panorama Czehrynia, XIX-wieczny rysunek z Tygodnika Ilustrowanego, 1861 rok
Pokaż na mapie
 Kijowskie
 I Rzeczpospolita
 Ukraina prawobrzeżna

 CZEHRYŃ
ukr. ЧИГИРИН, Chyhyryn, Čihirin,

Miejscowość nad Tasminą, 63 kilometry na południowy wschód od Czerkas, wspomniana na początku XVI wieku, jako umocniona warownia kozacka Rzeczypospolitej.

Na mocy Unii Lubelskiej (1569) Czehryń został przyłączony do Korony i stał się siedzibą starostwa w województwie. Król Zygmunt III Wazał nadał Czehryniowi lokację na prawie magdeburskim (1592).

Rozpoczęto wówczas budowę zamku, wykorzystując naturalny skalny występ. Lustracja z 1622 roku wspominała o wysokich drewnianych wieżach, palisadzie otaczającej miasto i zamieszkujących je 50 mieszczanach i 500 kozakach. W drugiej połowie XVII wieku dobudowano murowany bastion Doroszenki, a z boku drewnianą bramę-wieżę Spasską.

Starostą królewskim był tu (1638-47) Bohdan Chmielnicki. Po rozpoczęciu wojen kozackich (1648) Czehryń stał się główną rezydencją i nieoficjalną stolicą Ukrainy.

Opisy dyplomatów, których podejmował tu Chmielnicki (formalnie wciąż uznający się za poddanego Rzeczypospolitej) - Turków, Rosjan, Szwedów mówią o silnej twierdzy zbudowanej na litej skale, podobnej do syryjskiego Aleppo, nie mającej sobie równej na terenach opanowanych przez Kozaków.

18 marca 1663 roku w Czehryniu rada kozacka wybrała prawosławnego szlachcica z Wołynia, jednego ze zwolenników bliskich związków Kozaków z Rzecząpospolitą Pawła Teterę na hetmana zaporoskiego.

Czehryń powrócił do Rzeczypospolitej na mocy rozejmu andruszowskiego (1667). W grudniu 1669 r. hetman kozacki Piotr Doroszenko przeforsował na radzie kozackiej w Czehryniu przyjęcie protekcji sułtana tureckiego przez prawobrzeżną (polską) Ukrainę.

Wkrótce po upadku Kamieńca i traktacie pokojowym z Turcją w Buczaczu (1672) Czehryń został okupowany przez Turcję.

Podczas wojny rosyjsko-tureckiej (1676-81), zajety przejściowo przez Rosję. Stąd organizowano tzw. "pochody czehryńskie" W pierwszym z nich, 28 kwietnia 1677 roku, rosyjsko-kozacka armia ks. Grigorija Romodanowskiego, rozbiła oblegającą Czehryń armię turecką Ibrahima-Paszy wspomaganą przez 30 tys. Tatarów.

Przez rok rządów hetmańskich Iwana Samojłowicza, po odparciu oblężenia tureckiego (1677), rosyjski inżynier gen. Patryk Gordon z polecenia cara Aleksego kontynuował rozbudowę zamku (1678).

Ponowne dwumiesięczne oblężenie (12.IV - 18.VI.1678) doprowadziło do zdobycia twierdzy, bronionej przez 12-tysięczną załogę i zburzenia miasta przez 120-tys. armię turecką pod wódzą wezyra Kara-Mustafy (pięć lat później dowodzącego Turkami pod Wiedniem).

Stolica hetmanów kozackich została przeniesiona do Baturyna, a Czehryń pozostał pod okupacją turecką.

Gdy powrócił do Rzeczypospolitej po pokoju karłowickim z Turcją (1699) był najbardziej wysuniętą na południowy wschód miejscowością Rzeczypospolitej.

Zagarnięty przez Rosję w II rozbiorze (1793) nigdy już do Rzeczypospolitej nie powrócił.

Od 1991 roku miasto rejonowe w obwodzie czerkaskim Ukrainy.


Wydrukuj stronę