Panorama Kaniowa
Burza nad Kaniowem, sztych I.H.Muentza
Stanisław August Dobroczyńca Rzeczypospolitej (na spotkaniu w Kaniowie z carycą Katarzyną II), anonimowa rycina XVIII-wieczna
Spotkanie Stanisława Augusta Poniatowskiego z Katarzyną II,, anonimowa rycina XVIII-wieczna
Pokaż na mapie
 Kijowskie
 I Rzeczpospolita
 Ukraina prawobrzeżna

 KANIÓW
ukr. КАНiВ, Kaniv

Gród na prawym brzegu Dniepru, 64 kilometry od Czerkas, pierwszy raz wspomniany w 1144 roku. Kniaź Wsiewołod postawił tu w XII wieku Sobór św. Grzegorza (Uspienskij) przebudowany (1805-10)

Po przyłączeniu w XIV wieku do Wielkiego Księstwa Litewskiego, siedziba powiatu, obejmujuącego także starostwo perejesławskie. Po najeździe tatarskim chana Mengli-Gireja (1482) zamek w Kaniowie był jednym z 4 ocalałych na Ukrainie (obok Żytomierza, Bracławia i Czerkas).

Miejsce bitew z Tatarami (1536, 1625)

Po unii lubelskiej i przyłączeniu Kaniowa do Korony w Rzeczypospolitej od 1569 siedziba starostwa grodowego.

W 1768 Kaniów i zajęły i zrabowały oddziały hajdamaków Maksyma Żeleźniaka.

W 1787 roku król Stanisław August Poniatowski, wobec zbliżającej się wojny rosyjsko-tureckiej, chcąc przyspieszenia reform ustroju Rzeczypospolitej zaaranżował spotkanie z Katarzyną II w Kaniowie w czasie wyprawy carycy na Krym. Zaproponował udział 40-45 tysięcznej armii polskiej, dozbrojonej przez Rosję w wojnie z Turcją, w zamian za zgodę Katarzyny II na ograniczone reformy ustrojowe oraz skonfederowanie sejmu (Jako zabezpieczenie przez "liberum veto"). Warunkowa zgoda carycy umożliwiła powstanie 12 tysięcznego korpusu polskiego pod wódzą Ksawerego Branickiego.

Wiosną 1788 roku, po wybuchu wojny z Turcja, Katarzyna zgodziła się na propozycje kaniowskie. Wydała przy tym instrukcje, by "czynności sejmu skonfederowanego ograniczyc do jednego tylko zawarcia sojuszu. Trzeba (...) zachowując konstytucyę jaka teraz jest, albowiem prawdę mówiąc nie masz dla Rossyi korzyści ani potrzeby, aby Polska stała się czynniejsza." Sejm, nazwany później Wielkim lub Czteroletnim rozpoczął obrady 6 października 1788 roku.

Pod koniec I wojny światowej w rejonie Kaniowa stacjonował II Korpus Polski pod dowództwem gen. Józefa Hallera (ok. 8 tys. żołnierzy). 11 maja 1918 roku został znienacka zaatakowany przez oddziały gen. Zierholda (ok. 12 tys. żołnierzy), wchodzące w skład wojsk niemieckich okupujących po traktacie brzeskim Ukrainę. Pod wieczór, otoczony Korpus skapitulował na honorowych warunkach. Walczący tu polski pułk ułanów, został nazwany później 6 pułkiem ułanów kaniowskich.

Wojsko Polskie toczyły też w Kaniowie walki z bolszewikami 10 maja 1920 roku podczas ofensywy kijowskiej.

Od 1991 miasto w rejonie czerkaskim Ukrainy.

Wspaniałe zamku kaniowskiego wieże
Wznoszą się w chmury jak olbrzyma ramię;
A dzielnej ziemi powiewa z nich znamię,
A wielkich granic twarda ich pierś strzeże
Kaniów, po jarach, górach rozpierzchnięty,
Igra jak dzieci pod piastunki okiem;
Dumne, że płyną pod olbrzyma bokiem,
Poważnie kipią dnieprowych wód męty;
A lasy, świeże jak powab nietknięty,
Po górach, dzikich jak rozpaczy czoło,
Rozległe brzegi obsiadły wokoło.

Seweryn Goszczyński, Zamek Kaniowski


Wydrukuj stronę