XIX-wieczna panorama Owrucza, rysunek z Tygodnika Ilustrowanego, 1864 rok

Owrucz, cerkiew pw. św. Wasyla (Bazylego) Fot. www.mateusz.pl

Kościół pojezuicki w Owruczu rysunek z Tygodnika Ilustrowanego, 1863 rok

 Kijowskie
 I Rzeczpospolita
 Ukraina prawobrzeżna
 OWRUCZ
ukr. ОВРУЧ, Ovruch

Kijowskie (I RP) - Owrucz  mapa 1:75 000

PN -  ZACH Justynbór, Kremno, Listwin, Perga, Zamysłowicze, Żubrowice	PN -  WSCH Ignatopol, Lewkowicze, Ługiny, Noryńsk, Owrucz, Pietrasze
PD -  ZACH Karolinówka, Michajłówka, Osówka	PD - WSCH Dawidówka, Iskorość, Mogilno, Turczynka, Żłobicz

Jeden z najstarszych grodów wschodniej Europy. 127 kilometrów na północ od Żytomierza, nad lewym brzegu rzeki Noryń. Pierwszy raz wspomniany w "Powieści minionych lat" w 946 roku, jak Wruczyj. Pod Owruczem zginął książę drewlański - Oleg Świętosławicz (977), został zabity w bitwie przez swego brata - księcia Jaropełka. Na jego pamiątkę inny brat Olega - książe kijowski Włodzimierz Wielki ufundował w Owruczu drewnianą cerkiew.

Na jej miejscu zbudowano na polecenie Ruryka (po chrzcie Bazylego- Wasyla Rościsławowicza) murowaną cerkiw, pokrytą złotą kopułą, bogato zdobioną freskami. Jej architektem był prawdopodobnie Piotr Myłonieh, architekt nadworny księcia. Kościół dwukrotnie niszczyli Mongołowie, a prawie całkowicie zburzyli Litwini (1321) za czasów Giedymina. Na początku XX wieku rozpoczęto rekonstrukcję ruin świątyni (1907-09). Na uroczystośc poświęcenia cerkwi przybył 16 września 1911 roku ostatni car - Mikołaj II.

W ścianach cerkwi znajdowały się tak zwane hołośniki. Miały one nadawać dziwny rezonans śpiewowi, który w obrządku wschodnim tak wielką odgrywa rolę. Niegdyś każdy ze zwiedzających świątynię, mógł "kilkakrotnie zagrzmieć głosem", za co składał opłatę zwaną hukowoje.

Przyłączony po unii lubelskiej (1569) do Korony Owrucz należał do rozległych dóbr rodu Wiśniowieckich. Owrucz uchodzi także za jedno z prawdopodobnych miejsc narodzin Jeremiego Wiśniowieckiego - kniazia Jaremy, ojca późniejszego króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Jego rodzicami byli starosta owrucki Michał Wiśniowiecki i córka hospodara mołdawskiego Raina Mohylanka.

Zagarnięty przez Rosję po unii perejesławskiej (1654) do Rzeczpospolitej już nie powrócił.

Do 1918 roku istniała tu parafia katolicka, a Owrucz był siedzibą dekanatu.

Podczas agresji bolszewickiej 11 lipca 1920 sprzymierzony z Polakami białoruski płk J. Bułak-Bałachowicz (brat gen. Stanisława) podprowadził pod Owrucz szwadron kawalerii oraz ochotników z Dywizji Podhalańskiej i wczesnym rankiem wdarł się na ulice miasteczka. Stawiający początkowo opór w gmachu miejscowej Czeki bolszewicy wkrótce w popłochu opuścili miasto. Grupa płk. J. Bułak-Bałachowicza zdobyła armaty i 30 karabinów maszynowych, uwolniła też więźniów z lochów Czeka. W drodze powrotnej odparła pościg nieprzyjaciela. Wobec bolszewickiej ofensywy na Warszawę płk Jan Bułak-Bałachowicz musiał jednak cofać się wraz z sąsiednimi jednostkami polskimi. Owrucz pozostał sowiecki.

Od 1991 roku w granicach niepodległej Ukrainy, tuż przy granicy z Białorusią, siedzba rejonu (powiatu) obwodu (województwa) żytomierskiego, liczy blisko 19 tys. mieszkańców.

Więcej informacji:

Zygmunt Gloger: Dolinami rzek: Niemen
Cerkiew w Owruczu
O. Latyszonek, Białoruskie formacje wojskowe 1917 - 1923, w; "Białoruskie Zeszyty Historyczne"
Strona miasta Owrucz (po ukraińsku)

Wydrukuj stronę