XX-wieczna panorama Olity
XX-wieczna panorama Olity
fot. alytusm.sytes.net
fot. www.ati.aland.fi
Olita, kościół p.w Św. Aniołów Stróżów (1810)
Olita, kościół p.w Św. Aniołów Stróżów (1810)
fot. www.tourism.lt

 Trockie
 I Rzeczpospolita
  OLITA
lit. Alytus, niem. Aliten

hebr. אליטה

Miejscowość nad brzegiem Niemna. Pierwszy, drewniany kościół w Olicie pierwszy raz wspomniano w 1377 roku.

Na mocy traktatu w Mielnie Olita pozostała po krzyżackiej stronie granicy.

Podczas wyprawy krzyżackiej na Litwę (1392) miał tu powstać spór między krzyżowcami z Niemiec i Anglii o prawo niesienia chorągwi św. Jerzego.

Dojść miało wówczas między rycerzami niemieckimi (Ruprecht Sekendorf) i angielskimi (lord Perey, syn księcia Northcumberlandu) do krwawego pojedynku.

W XIV wieku istniał tu drewniany zamek, nazywany Aliten. 15 czerwca 1581 roku król Stefan Batory nadał Olicie prawa miejskie.

Miasto zostało podzielone na pół granicą III rozbioru (1795) na część pruską i rosyjską. Należąca do Prus część miasta weszła następnie w skład Księstwa Warszawskiego (1807) i Królestwa Polskiego (1815). Od tego czasu, choć obydwie części Olity należały do imperium rosyjskiego, dzieliła je granica celna.

Na lewym brzegu Niemna w XIX wieku stał dwór, gorzelnia i drewniany kościółek, a na prawym brzegu murowany kościół.

12 lutego 1919 roku miała tu miejsce pierwsza potyczka tworzonego litewskiego wojska z bolszewikami, ktorzy opanowali miasto.

Po rozejmie w walkach polsko-litewskich w 1919 roku Olita znalazła się po stronie litewskiej. Jesienią 1919 roku Polacy z Suwalszczyzny wysunęli postulat przesunięcia polsko-litewskiej linii demarkacyjnej, pisząc memoriały do Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego i przedstawicieli Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch i USA w Warszawie.

W końcu października 1919 roku delegacja polska na rokowaniach pokojowych w Paryżu złożyła przedstawicielom Ententy kolejny memoriał, w którym również domagali się wytyczenia linii demarkacyjnej od Wisztyńca do Olity, motywując to min. koniecznością obrony praw ludności polskiej na Litwie. (na spornym obszarze mieszkało 50 tys. Litwinów i ponad 200 tys. Polaków).

Sowiecka ofensywa na Warszawę i jednoczesne wkroczenie wojsk litewskich na Suwalszczyznę latem 1920 uczynili te plany nierealnymi.

Od tego czasu Olita po obydwu brzegach Niemna wchodzi w skład niepodległej Litwy. Miasto było okupowane ponad pół wieku przez Sowietów (1940-41, 1945-91) i Niemców (1941-45).

Po wrześniu 1939 roku znajdował się tu obóz dla polskich żołnierzy, internowanych na Litwie.

Podczas okupacji niemieckiej (1941-44) wymorodowano tu ok. 60 tysięcy Żydów.

W obozie dla sowieckich jeńców wojennych panował taki głód, że zdarzały się tu akty kanibalizmu.

Obecnie Olita jest szóstym, co do wielkości, miastem Litwy i liczy 77 tys. mieszkańców (2002).

W mieście zachowały się kościoły p.w. Św. Ludwika (1524) i p.w. św. Aniołów Stróżów (1810).

Więcej informacji:
Gloger- Dolinami rzek Niemen W 27 lat później. (Dzienniczek podróży po Niemnie od Kowna do Jurborga)
Tadeusz Radziwonowicz, Rok 1920 na Suwalszczyźnie


Wydrukuj stronę