|
|
|
|
|
|
ONIKSZTY
lit. Anyksciai
Miejscowość na północy Żmudzi, w dolinie pomiędzy wzgórzami, nad rzekami Świętą i Oniksztą, 27 km na północ od Wiłkomierza (27 km) i Kowna (107 km), pierwszy raz wspomniana w 1422 roku.
|
Król Zygmunt I ufundował (1514) położony na wyniosłym wzgórzu drewniany kościół p.w. św. Macieja. Wkrótce monarcha nadał Oniksztom magdeburskie prawa miejskie (1516).
|
W okolicach Onikszt urodził się Konstanty Szyrwid (lit.Konstantinas Sirvydas) (ok.1579-1631) jezuita, leksykograf, kaznodzieja, profesor teologii Akademii Wileńskiej, autor pierwszego słownika polsko-łacińsko-litewskiego "Dictionarium trium linquarum" (1620), dwujęzycznego (polsko-litewskiego) zbioru homilii "Punkty kazań" (1629-44) i pierwszej, nie zachowanej gramatyki języka litewskiej.
Onikszty były siedzibą starostwa. Od 1784 roku były głównym miastem powiatu utworzonego z części powiatu wilkomirskiego. ???
W 1795 roku Onikszty zostały zagrabione przez Rosję w III rozbiorze i juz do Rzeczypospolitej nie powróciły.
Wiosną 1831 roku, wycofujący się po nieudanej próbie opanowania Dyneburga oddział polskich powstańców, dowodzony przez Emilię Plater stoczył pod Oniksztami zacięte walki z z rosyjskim oddziałem Schirmana. Po stracie wielu zabitych i rannych powstańcy ulegli rozproszeniu, a ocaleli przyłączyli się do oddziału Cezarego Platera.
|
17 stycznia 1835 roku urodził się tu późniejszy ksiądz Antoni Baranowski (+1902) (lit. Baranauskas) - poeta, matematyk, językoznawca, lingwista, badacz języka litewskiego, zwłaszcza dialektów żmudzkich. Był twórcą zasad litewskiej ortografii i gramatyki języka litewskiego Przetłumaczył na język litewski fragmenty Pisma Świętego, pieśń Alojzego Felińskiego "Boże coś Polskę" oraz "Modlitwę do Królowej Polskiej", napisał katechizm litewski. Był znany z wygłaszania długich, wielogodzinnych kazań. Gdy został biskupem w Sejnach (1884) przemawiał do wiernych po polsku i po litewsku. Podkreślał, że jest "gente Lithuanus, natione Polonus". Opublikował m.in. "O żmudzkim i litewskim języku". (1857). "Nauki języka litewskiego (1875). Jego poemat "Borek Oniksztyński" (lit. "Anyksciu silelis" 1858-59), inspirowany pięknem opisu litewskiej puszczy w "Panu Tadeuszu" do dziś jest uważany za jeden z najwybitniejszych utworów literatury litewskiej.
Rozwój miejscowości zahamowały pożary w drugiej połowie XIX wieku (1871, 1874, 1876). W 1880 roku Onikszty liczyły 3 tys mieszkańców, w tym 50% Żydów. Zbudowano tu stację kolei wąskotorowej z Poniewieża do Uciany. Zbudowano (1899-1909) neogotycki, murowany kościół p.w. św. Mateusza.
Od 1918 roku Onikszty należały do niepodległej Litwy, do której powróciły po okupacjach sowieckich (1940-41, 1944-91) i niemieckiej (1941-44).
W 1938 roku Onikszty odzyskały prawa miejskie.
W sierpniu 2003 r. do Onikszt przeniesiono z Sejn Międzynarodowy Festiwal Organowy Młodych.
