Pozostałości zamku w Taurogach
fot. Lietuvos muziejai
Kościół luterański, obecnie katedra
fot. www.liuteronai.lt

 Księstwo
 Żmudzkie
 I Rzeczpospolita
 TAUROGI
lit. niem. Taurogen, lit. Taurage

Miejscowość nad rzeką Jurą, 63 km na północny zachód od Rosieni, 25 kilometrów od granicy I Rzeczpospolitej z Prusami Książęcymi. na krzyżowaniu dróg do Szawli, Mitawy, Jurborka i Rossieni.

Na początku XVI w. posiadłość Bartosza, fundatora kościoła i pierwszej szkoły na Żmudzi.

Ok. 1550 część dóbr taurodzkich posiadał Melchior Szemiot, który przechodząc na luteranizm zawłaszczył fundusz kościelny, odebrany jego sukcesorom przez parafię katolicką dopiero po blisko stuleciu starań (1641).

Większość dóbr w Taurogach należała później do Radziwiłłów w linii birżańskiej. Były wówczas siedzibą Bogusława Radziwiłła, jednego z głównych, negatywnych bohaterów sienkiewiczowskiego "Potopu".


On [Bogusław-przyp. red.] ? miłościwy panie! On gorszy od Janusza! A w czyjej się głowie naprzód zdrada wylęgła? Czy nie on pierwszy księcia hetmana skusił, koronę mu ukazując? Bóg to na sądzie rozstrzygnie. Tamten przynajmniej symulował i bono publico się zasłaniał, Bogusław zaś, wziąwszy mnie za arcyszelmę, całą duszę mi odkrył. Strach powtarzać, co mi rzekł... 'Rzeczpospolitą waszą (powiada) diabli muszą wziąść, ale to postaw czerwonego sukna, my zaś nie tylko do ratunku ręki nie przyłożym, lecz jeszcze ciągnąć będziem, by nam się najwięcej w garści zostało... Litwa nam (powiada) musi zostać, a po bracie Januszu ja czapkę wielkoksiążęcą wdzieję, z jego córką się ożeniwszy.'"

Henryk Sienkiewicz
Potop,
tom II, rozdział 26


Bogusław Radziwiłł
obraz Daniela Schultza

Bogusław Radziwiłł, książę (1620-1669), syn Janusza Radziwiłła kasztelana litewskiego, koniuszy litewski, chorąży wielki litewski, starosta barski. Osierocony w wieku 9 lat przez matkę. Jako generał gwardii królewskiej dowodził wojskami obcego autoramentu pod Beresteczkiem (1651). Wcześniej podzcas podrózy po Europie został osadzony w więzieniu w Bastylii (1647) za próbę nielegalnego pojedynku.

18 sierpnia w Kiejdanach 1655 wraz ze swoim kuzynem Januszem Radziwiłłem, hetmanem wielkim litewskich wypowiedzieli posłuszeństwo prawowitemu królowi Janowi Kazimierzowi i poddali Wielkie Księstwo Litewskie królowi szwedzkiemu Karolowi X Gustawowi.

W grudniu 1656 roku Bogusław był inicjatorem podpisania z królem Szwecji Karol X Gustawem, elektorem brandenburskim i księciem pruskim Fryderykiem Wilhelmem Hohenzollernem, księciem siedmiogrodzkim Jerzym II Rakoczym i Bohdanem Chmielnickim w siedmiogrodzkim mieście Radnot pierwszego w dziejach traktatu o rozbiorze Polski. Planu ten nie zrealizowano z powodu przyłączeniu się do wojny przeciw Szwecji Austrii i Danii i klęski Rakoczego pod Międzybożem po złupieniu Rzeczypospolitej

Pomimo to Rzeczpospolita, chcąca odciągnąć swojego formalnego lennika od sojuszu ze Szwecją musiała pogodzić się z tym, Bogusław Radziwiłł został generalnym gubernatorem Prus Elektorskich (1657).

Inicjator rozbioru Rzeczypospolitej, podczas wolnej elekcji po abdykacji Jana Kazimierza wystąpił nawet (1668) jako jeden z kandydatów do polskiej korony.

Po ślubie jego córki (1688)- dziedziczki krociowej fortuny, Ludwiki Karoliny Radziwiłówny (o której rękę dla syna - królewicza Jakuba daremnie zabiegał król Jan III Sobieski - doszło nawet do zerwania zaręczyn) z Ludwikiem ks. neuburskim majątek przejęli władcy Prus - Hohenzollernowie.

Zgodnie z prawem cudzoziemcy nie mogli posiadać ziemi w Rzeczypospolitej. O dobra Radziwiłów, zwane neuburskimi toczyła się kilkudziesięcioletnia batalia, zakończona ich przejęciem przez inną gałąź Radziwiłłów.

Pierwszy drewniany kościół p.w. św. Trójcy (1702) fundacji biskupa żmudzkiego Kazimierza Paca powstał na miejscu dawniejszego zniszczonego w pożarze, ufundowanego przez dziedzica Taurogów, Bartosza.

Po II rozbiorze, gdy Żmudż z Taurogami zagrabiło Imperium Rosyjskie 25 września 1793 roku król pruski zrzekł się w Grodnie swoich praw do Taurogów.

Caryca Katarzyna ofiarowało sąsiedni Jurbork dla swego ówczesnego faworyta Płatona Zubowa, parweniusza mianowanego księciem, także inicjatora rozbioru Rzeczypospolitej - tym razem zrealizowanego. Zubow nabył Taurogi i wkrótce sprzedał je skarbowi carskiemu.

21 czerwca 1807 car Aleksander podpisał tu zawieszenie broni, poprzedzające traktat pokojowy z Napoleonem w Tylży, mocą którego powstało Księstwo Warszawskie.

Po klęsce Napoleona w Rosji 30 grudnia 1812 roku, dotychczasowy sojusznik Francuzów, gen. pruski Jork zawarł w Taurogach konwencję o neutralności z rosyjskim generałem Dybiczem.

W 1836 miasto zniszczył wielki pożar.

Car Mikołaj I nadał ziemie taurodzkie (1846) księciu Wasilczykowi, który utworzył tu ordynację.

W 1864 Taurogi uzyskały poprzez Kowno połączenie z koleją warszawsko-petersburską. Działała tu duża cegielnia, gorzelnia oraz 2 szpitale.

Słynny pisarz francuski Honoriusz de Balzac zatrzymał się w pałacu w Taurogach podczas swej podróży (1843) do Petersburga. W miejscowym muzeum eksponowane są kopie listów do Eweliny Hańskiej. Ich wieloletni romas zakończyło małżeństwo zawarte w Berdyczowie.

W końcu XIX wieku administratorem majątków w Taurogach był Albert Anders, ojciec poźniejszego generała Władysława Andresa, dowódcy II Korpusu Polskiego, walczącego m.in. pod Monte Cassino.

Podczas I wojny światowej w 1915 roku oddziały niemieckie zajęły Taurogi, niszcząc wiele budynków. Podczas trwającej do 1918 roku okupacji Niemcy ułożyli linię kolejową do Szawli i Tylży w Prusach.

W latach 1918-1940 miasto na niepodległej Litwie, okupowane w latach 1940-41 i 1944-1990 przez Związek Sowiecki i III Rzeszę (1941-44).

Po zajęciu Litwy (1940) przez Sowietów Taurogi stały się miastem granicznym Związku Sowieckiego. Pierwszego dnia wojny niemiecko-sowieckiej 22 czerwca 1941 roku Taurogi zajęli Niemcy. 80% zabudowy miasta legło w gruzach. Wkrótce specjalna Einsatzgruppe SS dowodzone przez F.Stahleckera z pomocą miejscowej policji litewskiej rozpoczęło mordowanie Żydów. Zabito ich około 900 w Taurogach oraz ponad 3 tys. w pobliskiej wiosce Antosunia. Niemiecki terror trwał tu do wkroczenia wojsk sowieckich jesienią 1944 roku.

Od 1991 miasto niepodległej Litwy, liczy 30 tys. mieszkańców (1989), położone blisko granicy z obwodem kaliningradzkim Rosji.


"Groza jego [Sakowicza - przyp.red.] imienia opasała też jakby murem Taurogi, znaczniejsze nawet oddziały patriotów nie ośmielały się zapuszczać dalej jak pod Rosienie.
Cisza stała się wszędzie, a on z powsinogów niemieckich, z miejscowego chłopstwa formował za pieniądze wyciśnięte z okolicznych mieszczan i szlachty coraz nowe pułki i rósł w siły, ażeby ich swemu księciu w razie ciężkiej potrzeby dostarczyć. Wierniejszego i straszniejszego sługi nie mógł Bogusław znaleźć."

Henryk Sienkiewicz
Potop,
tom III, rozdział 22



Wydrukuj stronę