Widok miasta z początku XX wieku
Katedra w Telszach
Fot. Jonas Danauskas

Zygmunt III ufundował (1612) w Telszach kościół farny p.w. św. Antoniego Padewskiego
Paweł Sapieha, podkanclerzy litewski sprowadził do Telsz bernardynów, budując na górze Insula w centrum miasta (1626) klasztor i kościół NMP Loretańskiej. Póżniej powstał nowy drewniany kościół (1650) i murowany klasztor (1658) Po pożarze (1702) wzniesiono (1720) kolejny drewniany kościół Gdy i ta świątynia spaliła się (1760) w latach 1762-65 zbudowano istniejącą do dziś świątynię (przebudowaną 1787-91)
W 1832 roku. władze carskie zamknęły klasztor bernardynów, a kościół zamieniono (1836) na parafialny. Do świątyni dobudowano (1864) wieżę.
Po wytyczeniu nowej diecezji (1926) kościół w Telszach został katedrą. Do starego klasztoru benardynów dobudowano nowe skrzydło, mieszczące seminarium duchowne.
fot. Elżbieta Bulińska

Przy klasztorze bernardyni prowadzili szkołę, mieszczącą się w klasycystycznym budynku (1795-98) naprzeciwko kościoła. Na pocz. XIX w. zyskała rangę gimnazjum. Nauka odbywała się w języku polskim i po łacinie. Szkołę zamknięto wraz z kasatą zakonu w 1832 r.
fot. Elżbieta Bulińska

Organy katedry w Telszach
Fot. daugenis.mch.mii.lt
Wnętrze katedry
fot. Elżbieta Bulińska

 Księstwo
 Źmudzkie
 I Rzeczpospolita
 TELSZE
lit. Teląiai, niem. Talsen, hebr. טלז Telsiai

Miejscowość położona na pięciu wzgórzach nad jeziorem Mastis przy wypływie strumienia Durbinas, przy drodze z Kowna (190 km) - do Możejek. Założone według litewskiej legendy przez potężnego rycerza Dżugasa (Talsza), który sam wykopał jezioro.

W 1317 Telsze zniszczył najazd krzyżacki.

Podczas wojny północnej roku miasto nawiedziła epidemia dżumy (1710), później zostało zniszczone (1711) przez Szwedów.
Herb Telszy nadany (1791) przez krola Stanisława Augusta Poniatowskiego

Królewskiemu staroście Józefowi Zabiełło Sejm Rzeczpospolitej nadał (1773) Telsze w posiadanie. Wówczas przeniesiono siedzibę starostwa grodowego do Szawli. Później król Stanisław August Poniatowski nadał Telszom status wolnego miasta Rzeczpospolitej (1791), dając miastu herb, przedstawiajacy św. Stanisława. W III rozbiorze Rzeczypospolitej Telsze zostały zagarnięte przez Rosję.

W XIX wieku okolice Telsz zamieszkiwali głównie Litwini (87%) i Źydzi (12%) Polacy, Niemcy, Łotysze i Rosjanie stanowili 1% ludności.

Telsze liczyły wówczas 11 tys. mieszk. (1890) - w tym 75% Źydów.

Po zaborach Telsze powróciły do Litwy (1918-40). Po okupacji sowieckiej (1940-1991) od 1991 roku znów na terenie niepodległej Litwy. Liczy 34 tys. mieszkańców (1990).

W zbiorach Muzeum Źmudzkiego "Alka" w Telszach , założonego w 1932 r., jednych z najbogatszych na Źmudzi znajduje się kolekcję malarstwa zachodnioeuropejskiego (Lucasa Cranacha Starszego "Pokłon Trzech Króli") i polskiego (W. Ślendzińskiego i F. Smuglewicza) oraz mebli i sprzętów z dawnych okolicznych siedzib ziemiańskich. Eksponaty pochodzą m.in. z pałacu Platerów w Wilkianach, Ogińskich w Płungianach oraz z nieistniejących już rezydencji Choiseul de Gouffierów w Płotelach i Ogińskich w Retowie.

Więcej informacji: Opis zabytków


Wydrukuj stronę