Uciana

fot. Muzea Litwy
Uciana

fot. Audrone Driskiuviene
Kościół w Ucianie
Kościół w Ucianie
fot. Miasto Uciana (Utena) - lit.

 Wileńskie
 I Rzeczpospolita
 LITWA

 UCIANA
lit. Utena

Miejscowosć nad rzeczkami Ucianką, Wieszą i Kraszoną, przy drodze z Wiłkomierza do Dyneburga, Oszmiany i Święcian

Wspomniana po raz pierwszy (1261) w liście litewskiego króla Mendoga. Według legendy zamek w ucianie zbudował na początku XII wieku legendarny książę litewski Utenes (Utenis).

Około 1281 roku gród w Ucianie należał do litewskiego księcia Dowmunta.

Gród został zniszczony (1373-75) podczas walk Litwinów z najazdami rycerzy zakonu inflanckiego

Dopiero unia Litwy z Polską (1385) ograniczyła najazdy krzyżackie, choć położony blisko pogranicza litewsko-inflanckiego gród został jeszcze zdobyty, a zamek zniszczony w 1433 roku.

Pierwszy kościół p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego wzniesiono w Ucianie (1416) z fundacji wielkiego księcia Witolda.

Od unii lubelskiej Uciana przez ponad 200 lat była siedzibą starostwa niegrodowego województwa wileńskiego I Rzeczypospolitej.

Nad brzegami pobliskiego jeziora Oświe (Asveja) (o długości ponad 30 kilometrów), na południowy wschód od miejscowości Dubinki (Dubingiai) wypoczywała królowa Barbara Radziwiłłówna, żona Zygmunta Augusta.

Dzięki staraniom Alberta Rakowskiego i Zofii z Paców król Zygmunt II Waza nadał Ucianie (1599) prawa miejskie.

Zdobycie i zniszczenie miasta przez najazd moskiewski (1655) na długo zahamowały rozwój Uciany.

Po podpisaniu rozejmu w Andruszowie (1667), sankcjonującego zabór przez Rosję Smoleńskiego, sejm Rzeczypospolitej, w kolejnych konstytucjach 1670, 1672, 1769, 1775) nadał dobra starostwa uciańskiego wygnańcom ze Smoleńszczyzny, jako dobra dziedziczne. Później skupiła je w swoich rękach rodzina Strutyńskich.

Uciana została ponownie zniszczona przez wojska szwedzkie podczas III wojny północnej (1700-21).

Podczas powstania listopadowego 2 kwietnia 1831 roku oddział powstańczy Emilii Plater rozbił pod Ucianą wojska rosyjskie. 4 kwietnia powstańcy dotarli do Jezioros, gdzie Emilia Plater wpisuje do Ksiąg miejskich akt powstania. Po przyłączeniu się drobnych grup powstańczych oddział rozrósł się dwóch tysięcy żołnierzy. Rosjanie odzyskali niebawem Ucianę, jednak po zdobyciu (19 kwietnia) przez oddział Emilii Plater obozu generała Szyrmana, 25 kwietnia 1831 roku powstańcy po krwawej walce ponownie wyzwolili Ucianę.

Przez Ucianę poprowadzono (1835) szosę warszawsko - petersburską.

12 czerwca 1879 roku wielki pożar zniszczył 3/4 zabudowy miasta. Rokpóźniej, położona w w powiecie wiłkomirskim guberni kowieńskiej Uciana liczyła (1880) zaledwie 1 tys. mieszkańców.

Ponowny rozwój miasteczka był mozliwy dzięki wytyczeniu nowej linii kolejowej Święciany - Poniewież (1889).

Od 1919 roku Uciana należy do niepodległej Litwy, jako miasto powiatowe (na Litwie nie ma województw). W 1924 roku zyskała status miasta drugorzędnego z własnym burmistrzem.

Licząca u progu pierwszej okupacji sowieckiej (1940-41) Ucianę zamieszkiwało 7 tys. mieszkańców, Ponad 4 tysiące z nich zginęło w wyniku działań wojennych i okupacji niemieckiej (1941-44).

Po II wojnie świtowej okolice Uciany były bazą (1945-48) litewskiego podziemia antykomunistycznego.

Po zakończeniu okupacji sowieckiej od 1991 roku miasto powiatowe niepodległej Litwy, liczy 36 tys.mieszkańców. Na terenie powiatu uciańskiego leżą Jeziorosy i elektrownia atomowa w Ignalinie.


Wydrukuj stronę