XIX-wieczna panorama twierdzy Bobrujsk
XIX-wieczna panorama twierdzy Bobrujsk
Pokaż na mapie
 Mińskie
 I Rzeczpospolita
 BOBRUJSK
biał. БАБРУЙСК, Babrujsk, Bobruysk, Babruysk, ros. БОБРУЙСК, Bobruisk, Bobrujsk,


Mińskie (I RP) - BOBRUJSK
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Bacewicze, Bobrujsk, Świsłocz (wioska), Tatarkowicze, Wirków

PN -  WSCH
Bircza, Charłapowicze, Kolbowo, Pawłowicze, Stołpiszcze, Worotyń

PD -  ZACH
Broża, Karpiłówka, Knyszewicze, Luboń, Stara Bielica, Zubarewicze

PD - WSCH
Kazimirów, Parycze, Pankratowicze, Szaciłki, Szczedryno, Zdudicze

Miasto na piaszczystym, równinnym rozlewisku w widłach Berezyny i Bobrujka. Osada już w XIV w. była otoczona wałem i fosą.

Pierwszy drewniany zamek, siedzibę starostów królewskich po dwukrotnym zniszczeniu przez Tatarów (1502,1503) okupował przez 3 lata (1506-08) zbuntowany kniaź Michał Gliński.

Na początku XVII w. w mieście istniały dwie cerkwie prawosławne. Pierwszy kościół katolicki mieli wznieść jezuici sprowadzeni staraniem Piotra Tryzny. Pierwszym przełożonym jezuitów (1630-33) był późniejszy święty Andrzej Bobola. Kościół zbudowany przez św. Andrzeja spłonął podczas napadu Kozaków, kolejny, wraz ze szkołą powstał dopiero w 1681. Przy kolegium jezuici utworzyli też placówkę medyczną i aptekę, zbudowano nowy kościół (1732-47) św. Piotra i Pawła.

W 1648 roku zamek opanowali Kozacy pod wodzą Poddubickiego, dzięki pomocy części mieszczan. Zdobywcy utopili starostę królewskiego i ufortyfikowali się mocno, odpierając atak pisarza litewskiego Jana Samuela Paca.

Kościół w Bobrujsku, widok z pocz.XX w.

Bobrujsk,

Bobrujsk,Bobrusjk

Zamek odbił w lutym 1649 r. hetman litewski Janusz Radziwiłł, który Poddubickiego wbił na pal.

Zabudowania zamku zostały ponownie spalone przez Kozaków Iwana Zołotareńki (1655,1665).

Zajęty po rozbiorach przez Rosję zamek już był kompletną ruiną. Z polecenia cara Aleksandra I na jego miejscu wznoszono (od 1807) potężną twierdzę w ramach przygotowanań do wojny z Napoleonem. Podobnie jak w Brześciu Rosjanie zburzyli w tym celu znaczną część zabudowy miasta. W budowie "wykorzystano" m.in. kościół, klasztor i kolegium jezuickie (1747).

Bobrujsk,

Bobrujsk,Bobrusjk

Twierdzę od września do października 1812 r. oblegała 17. dywizja piechoty Jana Henryka Dąbrowskiego, osłaniająca odwrót Napoleona spod Moskwy, która stąd odeszła w kierunku Borysowa osłaniać przeprawę Wielkiej Armii przez Berezynę.

Pod koniec stycznia 1916 roku Polski Ułański Dywizjon (utworzony z 2 szwadronów tzw. Legionu Puławskiego) przeszedł pod Bobrujsk, jako kawaleria nowopowstałej Brygady Strzelców Polskich.

Bobrujsk,

Bobrujsk,Bobrusjk

Bobrujsk,

Prawdziwą oazą polskości stał się Bobrujsk w 1918 roku. 3 lutego I Korpus Polski na Wschodzie gen. Józefa Dowbór-Muśnickiego opanował twierdzę. Dowodzący brawurowym szturmem, szef Pułku Inżynierii 1 Korpusu Wschodniego - Jan Skoryna został awansowany do stopnia pułkownika i mianowany naczelnym inżynierem twierdzy.

Pociąg pancerny "Związek broni", 1918
fot. Polska Broń Pancerna

Twierdza bobrujska była miejscem koncentracji I Korpusu Wojsk Polskich pod dowództwem gen. Józefa Dowbór - Muśnickiego. Przedarła się tutaj m.in. z Jelni (na wschód Smoleńska) 3 dywizja strzelców gen. Wacława Iwaszkiewicza, z Antonin na Podolu 3 pułk ułanów (900 żołnierzy) rotmistrza Waraksiewicza. W maju 1918 roku korpus liczył już ponad 23 tys. żołnierzy.

W sposób szczególny zapisał się Bobrujsk w dziejach polskiej wojskowości jako miejsce tworzenia polskiego lotnictwa i broni pancernej.

Pierwszy znany samochód pancerny 'Austin' w polskiej służbie został zdobyty pod Bobrujskiem przez żołnierzy I Korpusu Polskiego w lutym 1918 roku. Umieszczony na platformie kolejowej stał się częścią improwizowanego pociągu pancernego "Związek broni". Pociąg ten sformowali ochotniczo Polacy (35 osób) z Bobrujska 10 lutego 1918 roku. Pierwszą większą akcją był udany wypad przeciw bolszewikom na stację kolejową we wsi Krasnyj Bierieg pod Bobrujskiem 21 lutego.

Samolot płk. Baszko
fot. Początki polskiego lotnictwa
www.republika.pl/tomekkowal/bombowe.htm>

Do historii lotnictwa polskiego przeszła ucieczka pilotowanego przez pułkownika Baszko z nowo powstałego I Polskiego Oddziału Awiacyjno Bojowego na samolocie "Ilia Muromiec" tuż przed zajęciem Bobrujska przez Niemców 26 maja 1918 roku.

Niemcy po zawarciu układu pokojowego z Rosją bolszewicką nie byli zainteresowani utrzymywaniem tak dużej zwartej jednostki wojsk polskich u swego boku. 21 maja dowództwo niemieckiej 10 armii postawiło ultimatum Polakom, żądając rozbrojenia korpusu. Wobec olbrzymiej dysproporcji sił Polacy musieli je przyjąć. Korpus został zdemobilizowany, a żołnierze przewiezieni do Warszawy i Mińska Mazowieckiego, skąd rozjechali się do domów.

Niemcy wycofując swe oddziały Ober-Ostu pozwolili zajmować je od wschodu armii bolszewickiej. Wobec fiaska rokowań z bolszewikami w Białowieży (czerwiec-sierpień 1919), polskie wojska podjęła ofensywę zajmując (oddziały wielkopolskie) Bobrujsk 29 sierpnia 1919 roku.

Wojska Frontu Białorusko-Litewskiego pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego po bardzo ciężkich walkach 1 września zdobyły przyczółek na wschodnim brzegu Berezyny.

18 października 1919 roku Polacy rozbili rosyjski kontratak, biorąc do niewoli półtora tysiąca jeńców. Bobrujsk był wolny, ale w 1920 roku armia bolszewicka zaatakowała go ponownie.

28 maja 1920 r. żołnierze z 55. Pułku Wielkopolskiej Dywizji Piechoty zdobyli w okolicach Bobrujska sowiecki samochód Austin-Putiłow. Nazwany "Poznańczykiem", stał się pierwszym pojazdem nowo utworzonego Wielkopolskiego Plutonu Samochodów Pancernych. W lipcu 1920 pluton walczył podczas odwrotu z Bobrujska.
W czerwcu 1920 roku polscy żołnierze z 14. Wielkopolskiej DP zdobyli samochód pancerny White, również w okolicy Bobrujska. Po naprawie w sierpniu 1920 r. włączono do 2. Plutonu Samochodów Pancernych pod nazwą: "Gen. Haller".
W marcu 1921 roku, zgodnie z postanowieniami ryskiego traktatu pokojowego Bobrujsk został przyłączony do Białoruskiej Republiki Sowieckiej i do Rzeczypospolitej już nie powrócił.

Więcej informacji:
Bobrujsk, Kresowe zamki Rzeczpospolitej
www.republika.pl/tomekkowal/bombowe.htm"
Począki polskiego lotnictwa
"Austin" w polskiej służbie w: "Polska Broń Pancerna 1918-39"
Jan Skoryna, w : "Polonia w Meksyku"


Wydrukuj stronę