Rzeczyca, zamek według XVII-wiecznej ryciny
Rzeczyca, panorama miasta według XVII-wiecznej ryciny
Rzeczyca, kościół p.w. Św. Trójcy
Rzeczyca, kościół p.w. Św. Trójcy, przed renowacją
Rzeczyca, kościół p.w. Św. Trójcy, z odbudowaną wieżą
Rzeczyca, kościół p.w. Św. Trójcy, z odbudowaną wieżą Globus Białorusi (biał.)

 Mińskie
 I Rzeczypospolita  RZECZYCA biał. РЭЧЫЦА
rejon Рэчыцкі,
Reczyca, Rechica, Rechitsa, ros. РЕЧИЦА


Mińskie (I RP) - RZECZYCA
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Borsuki, Gawinowicze, Kozie, Makanowicze, Tyszkówka

PN -  WSCH
Borchów, Borszczówka, Kopań, Mochów, Rzeczyca, Telesze, Zaspa

PD -  ZACH
Brahin, Chojniki, Mikulicze, Mołoczki, Niezychow, Rudaków

PD - WSCH
Korczemka, Lubecz, Łojew (Łojów), Mołożyn, Radul

Miejscowość na prawym brzegu Dniepru, niedaleko ujścia rzeki Wiedrec (Wiedrycy).

Pierwszy raz wspomniany (1213), gdy należał do książąt czernihowskich.

W 1214 roku Rzeczycę zniszczył najazd Mścisława, kniazia nowogrodzkiego.

Po najazdach mongolskich, w XIV wieku gród został przez wielkiego księcia Giedymina przyłączony do Litwy.

Na początku XV wieku wielki książe Witold zbudował tu zamek.

Rzeczyca, herb nadany miastu przez króla Zygmunta I (1511)
Rzeczyca, herb nadany miastu przez króla Zygmunta I (1511)

11 października 1511 roku król Zygmunt I nadał Rzeczycy prawa miejskie (lokację na prawie magdeburskim).

Kolejne przywileje nadawali Rzeczycy królowie Zygmunt August (1561) i Zygmunt III Waza (1596)

Od 1569 roku Rzeczyca należała do dóbr królewskich. Była siedzibą największego powiatu województwa mińskiego Rzeczypospolitej (należały do niego m.in. Homel, Bobrujsk, Rohaczew,

Starostwo grodowe (od 1589) było piastowane kolejno przez Wołłowiczów, Żyzemskich, Słuszków, Kłokockich, Pakoszów, Chaleckich.

W XVI wieku pod Rzeczycą kilkakrotnie Tatarzy perekopscy urządzali swój kosz, skąd wyprawiali czambuły niszczące ziemie Białej i Czarnej Rusi aż do Nowogródka.

W 1634 roku zbudowano kościół pw. Św. Trójcy i klasztor dominikanów, fundacji Aleksandra Służki, wojewody mińskiego

W 1648 roku Rzeczycę opanowali Kozacy Zołotarenki. Organizowali stąd wyprawy, putsosząc okolice i zabijając księży, Polaków i Żydów, wraz kobietami i dziećmi.

Latem 1649 roku, wobec zbliżanie się wojsk Janusza Radziwiłła Kozacy opuścili Rzeczycę i udali się do obozu pod Łojowa, gdzie zostali kompletnie rozbici przez wojska Rzeczypospolitej.

W 1650 roku Rzeczyca została ponownie zajęta przez Kozaków Nebaby, także rozbitych przez Radziwiłła 6 lipca 1650 roku pod Rzepkami.

Rzeczyca została wówczas dodatkowo obwarowana przez Janusza Radziwiłła. W latach 1653-54 była główną kwaterą wojsk litewskich Rzeczypopolitej, które wyruszyły stąd, by powstrzymać pochód wojska moskiewskich i zostały rozbite przez armię kniazia Trubeckiego pod Orszą.

W efekcie przegranej kampanii, jesienią 1654 roku Rzeczycę zajęli na kilka lat Rosjanie, niszcząc doszczętnie zamek. Jego ruiny wykorzystano później jako materiał budowlany.

W 1776 roku do Rzeczycy przeniesiono (z Rohaczewa) siedzibę sejmików powiatu rzeczyckiego.

Po zagrabieniu przez Rosję w II rozbiorze (1793) Rzeczyca należała początkowo do powiatu mozyrskiego (1795), a następnie była miastem powiatowym guberni mińskiej

Klasztor dominikanów został zlikwidowany (1835) przez zaborcę rosyjskiego. Kościół podominikański, odtąd parafialny spalił się w 1862 roku. Msze odprawiano, wobec braku zgody Rosjan na budowę nowego kościoła, w domu prywatnym. Do parafii rzeczyckiej należała filialna kaplica w Łojowie.

Z pomocą carskiego rządu powstała natomiast kolejna - obok cerkwi p.w. św. Mikołaja (1725) - cerkiew Wniebowzięcia Bogurodzicy (1872). Wzniesiono też drewnianą synagogę.

Około 1890 roku Rzeczyca liczyła 7 tys. mieszkańców, w tym ponad połowę Żydów. Było tu 900 domostw, w tym zaledwie kilka murowanych. W 1884 roku otwarto szpital miejski. Pracowała przystań na Dnieprze.

Rozwój miasta przyspieszyło otwarcie linii kolejowej (1885) Brześć - Pińsk - Rzeczyca -Homel - Moskwa.

Powiat rzeczycki był zdominowany przez Białorusinów (ponad 80%) i Żydów 14%. Polacy stanowili ok. 3% ludności.

Nowy kościół p.w. Św. Trójcy można było wznieść dopiero w latach 1896-1903. Podczas rządów sowieckich (1919-91) kościół został zamieniony na stację energetyczną, a następnie bar piwny. Dopiero w 1999 roku odzyskali go wierni.

Od 1991 roku Rzeczyca jest miastem rejonowym (powiatowym) obwodu (województwa) homelskiego niepodległej Białorusi.

Bywa niekiedy mylona z Rzeżycą w polskich Inflantach.


Wydrukuj stronę