Panorama Mohylewa, akwarela z XVIII w.
Katedra św. Stanisława, akwarela z XVIII w.
Panorama Mohylewa, obraz Józefa Pieszki
XVIII w.
Kościół i klasztor karmelitów, widok z początku XX w.
Katedra św. Stanisława
Dawny kościół i klasztor jezuitów, od 1833 cerkiew Zmartwywstania Pańskiego, widok z początku XX w.
Fara św.Kazimierza (początkowo pełniła rolę katedry), widok z pocz.XX w.
Pokaż na mapie
 Mścisławskie
 I Rzeczpospolita
 MOHYLEW

biał. МАГІЛЁЎ, Mahilyow, rej. МАГІЛЁЎСКІ ros. МОГИЛЕВ, Mogilev,

Gród nad Dnieprem przy ujściu rzeki Dubrownianki wzmiankowano w kronikach w 1267 r. Od XIV wieku pod panowaniem Litwy, wraz z nią znalazło się w granicach Rzeczpospolitej. Uzyskało wtedy prawa miejskie (1577). Ufortyfikowana (1603-33) twierdza posiadała potrójną linię obrony z 30 bastionami.

Miasto hojnie obdarzane przywilejami przez królów Rzeczypospolitej. Stefan Batory rozszerzył swobody miejskie i zwolnił miasto z utrzymywania puszkarzy zamkowych. Wkrótce (1604) wzniesiono w Mohylewie pierwszy kościół katolicki. Władysław IV zatwierdził powstanie kasy kupieckiej, niezależnej od miejskiej.

Mohylewscy kupcy którzy mieli swoja kamienicę w Pradze (zachowała się do dzisiaj): skórki kuny, kupowane w Moskwie za 1 rubla, w Pradze osiągały cenę trzydziestokrotnie większą.

W 1654 mieszczanie Mohylewa otworzyli bramy przed armią moskiewską (25 tysięcy mieszkańców pobliskiego Mścisławia, którzy tego nie zrobili zostało wymordowanych).

Od 29 stycznia do 2 lutego 1655 roku miasto próbowaly odzyskać wojsko litewskie pod wodzą hetmana Janusza Radziwiłła i Wincentego Gosiewskiego. Po trzech miesiącach wojska polskie wycofały się za Berezynę.

Zniecierpliwieni moskiewskimi grabieżami mieszkańcy w 1661 r. zaatakowali tym razem carską załogę i otworzyli bramy wojskom Radziwiłła. W nagrodę Jan Kazimierz zrównał prawa miejskie Mohylewa z Wilnem, nadając mieszczanom prawo nabywania majątków ziemskich, a burmistrza i najznamienitszych mieszczan zaszczycił szlachectwem. Król nadał też miastu nowy herb - rycerz z mieczem w bramie miasta, nad bramą Pogoń. Herb ten po czasach sowieckich powrócił i stanowi do dziś oficjalne godło miasta.

W 1772 Mohylew został zagrabiony przez Imperium Rosyjskie. Caryca Katarzyna I zbudowała własną strukturę kościelną, a na jej czele postawiła gorliwego rusyfikatora i zdrajcę Stanisława Bohusza Siestrzeńcewicza z tytułem biskupa białoruskiego. Centrum tej nowej prowincji z carskiego nadania został Mohylew. Stolica Apostolska po kilku latach (1783) uznała te zmiany. Metropolia mohylewska była największą metropolią na świecie (do 1914), do której należały m.in. Białystok, Petersburg, Wilno i sięgała brzegów Pacyfiku. Kilka lat później Katarzyna II ustanowiła w Mohylewie siedzibę guberni.

Po aresztowaniu przez bolszewików ostatniego metropolity mohylewskiego - arcybiskupa Edwarda Roppe, ostatnim administatorem apostolskim diecezji był arcybiskup Jan Cieplak. Aresztowany (1922) przez władze sowieckie po sfingowanym procesie skazany (wraz z wieloma księżmi) na śmierć. Po zabiegach dyplomacji watykanskiej i polskiej wymieniony na szpiegów sowieckich i deportowany z terenu Zwiazku Sowieckiego (1924).W 1925 r. mianowany pierwszym arcybiskupem nowo utworzonej metropolii wilenskiej, zmarł przed objeciem rzadow w archidiecezji. Sługa Boży, obecnie trwa jego proces beatyfikacyjny.

Jeszcze w dwudziestych latach naszego stulecia na pieczęci miejskiej znajdował się napis w czterech językach - także po polsku. Po I wojnie światowej w okolicach Mohylewa mieszkało kilkaset tysięcy Polaków. Po rewolucji bolszewickiej w krótkim okresie wczesnostalinowskiej mody na przejściową "tolerancję" w 1927 w okręgu mohylewskim działało 14 polskich szkół oraz 5 szkół białoruskich, w których wykładano język polski. Ogółem pobierało naukę - mimo obaw przed represjami - około tysiąca dzieci.

Jednak wkrótce władze stalinowskie uznały te tereny za "odwiecznie białoruskie" (1928-30) , a następnie "radzieckie" i nasiliły akcję rusyfikacyjną i masowych wysiedleń. Po 1930 zamknięto wszystkie polskie szkoły i instytucje kulturalno - oświatowe (biblioteki, kluby, domy dziecka, przedszkola, punkty likwidacji analfabetyzmu).

W niepodleglej od 1991 Białorusi z sześciu katolickich kościołów pozostały dwa. Katedra św. Stanisława (Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) zbudowana (1692) jako dar ekspiacyjny prawosławnych mieszczan Mohylewa, za zabójstwo w drzwiach kaplicy katolika Zienkiewicza, początkowo jako kościół karmelicki. Od 1783 archikatedra, przy której (1872) utworzono parafię.

Kościół zamknęli komuniści i zamienili na archiwum NKWD, później archiwum historyczne. Obecnie znów odprawiane są tu msze św. w języku polskim. To jeden z najpiękniejszych kościołów na Białorusi. Bogate wyposażenie pochodzi nie tylko z ofiarności wiernych, ale pozostało też w spadku po zrabowanych i zniszczonych przez Sowietów kościołów Białorusi.

Za wielkim ołtarzem schody prowadzą do ołtarza z cudownym obrazem Matki Bożej. Po kasacie kościoła bernardynskiego (1864) przeniesiono do katedry cudowny obraz św. Antoniego, ściągający do dzisiaj tłumy wiernych.

W kościele i klasztorze bazylianów (1634) pracował św. Jozafat Kuncewicz, obecnie to cerkiew prawosławna.

Jezuici, sprowadzeni przez kanonika smoleńskiego i proboszcza mohylewskiego, ks. Zdanowicza wznieśli kościół (1678) św.Franciszka Ksawerego i Aniołów Stróżów (kollegium jezuickie) i klasztor w pobliżu zamku. W II poł. XVIII w. znajdowały się tu bursa muzyczna, apteka,muzeum, teatr,biblioteka z księgozbiorem 5000 książek. W 1820 po kasacie jezuickiego majątku w Rosji kościół zamieniono na cerkiew, a budynek kollegium na szkołę oficerską (prowadział tu swoje prace carska komisja śledcza w sprawie dekabrystów). Zburzono go po 1945.

Krótko potem (1687) nad brzegiem Dniepru Teodor Rzewuski ufundował klasztor bernardynów i kościół św. Antoniego. Po kasacie klasztoru (1864) pozostawiony jako kosciół parafialny. Jednak na rozkaz carskiego generał-gubernatora, 21 XI 1865 roku został zamknięty i przerobiony na archiwum sądu. Cudowny obraz sw. Antoniego przeniesiono wówczas do katedry.

Barokowo świątynię wznieśli też (1738-52) karmelici.

W dawnym kościele dominikanów mieści się dzisiaj seminarium prawoslawne. Pałac biskupi bogaty kupiec żydowski Cukerman, przebudował, a kaplicę biskupią zamienił na synagogę.

Więcej informacji:
Ks. Józef Zyskar - Nasze kościoły, Mohylew - katedra pw. Wniebowzięcia NMP
Historia Mohylewa- strona Domu Polskiego w Mohylewie
Ks. Karol Tomecki, Zamki i pola bitew województwa mścisławskiego. Podróż sentymentalna.
Kresowe zamki Rzeczpospolitej


Wydrukuj stronę