Bitwa pod Lenino, obraz Michała Byliny, Muzeum Narodowe w Warszawie
Pokaż na mapie
mapa topograficzna 1:100000
 Mścisławskie
 I Rzeczpospolita
 ROMANOWO
sow. Lenino

Miejscowość przy ujściu ruczaju Ludnego do rzeki Mierei, przy trakcie ze Szkłowa do Krasnego, 20 kilometrów od Horek.

Wspominana w XVI-wiecznych latopisach ruskich przy omawianiu sporów pogranicznych Rzeczpospolitej z Moskwą

Od traktatu pokojowego z Moskwą podpisanego w Andruszewie (1687) graniczna miejscowość Rzeczpospolitej nad rzeką Miereą.

W XIX wieku Romanowo liczyło 700 mieszkańców - 50% Żydów oraz 50% Rosjan i Białorusinów i posiadało cerkiew.

Po rewolucji (1917) bolszewicy nazwali Romanowo - jak setki innych miejscowości Leninem.

Podczas II wojny światowej, 12 października 1943 roku podporządkowane dowództwu sowieckiej 33 Armii Frontu Zachodniego, polskie oddziały 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki, dowodzone przez płk. Zygmunta Berlinga sforsowały trudno dostępną, bagnistą dolinę rzeczki Mierei i przełamały pod Romanowem (Leninem) na całej długości pierwszą pozycję obrony 89 korpusu 4 armii niemieckiej.

Faktycznie bitwa toczyła się na wzgórach pomiędzy pobliskimi wioskami Połzuchy i Trygubowo. Sama wioska Lenino jeszcze przed rozpoczęciem bitwy była zajęta przez Sowietów i nie toczyły się o nią żadne boje. Ze względów propagandowych (analogia do nazwy Stalingradu) zaczęto jednak używać nazwy Lenino. Uderzenie pod Lenino miało charakter działania pozorowanego - natarcie w górnym, północnym dorzeczu Dniepru miało odwrócić uwagę Niemców od głównej operacji strategicznej, uderzenie na Kijów.

Sąsiadujące dywizje sowieckie nie podjęły ataku, zabrakło też wsparcia lotniczego. Dywizja po zajęciu okolicznych wzgórz musiała się wycofać. W nocy z 13 na 14 X 1943 Stalina zdziesiątkowana dywizja (złożona z żołnierzy, którzy nie zdążyli wycofać sie z armią gen. Władysława Andersa) została wycofana z linii frontu. W czasie dwudniowych, niezwykle zaciętych walk zginęło ok. 1,5 tys. żołnierzy niemieckich i ponad 500 zabitych i 1700 rannych Polaków z 12 tysięcznej dywizji.

Wstydliwym aspektem bitwy pod Lenino była sprawa zaginięcia około 600 żołnierzy. Część z nich przeszła na stronę niemiecką i razem z wojskami niemieckimi uciekli na teren Europy Zachodniej, niektórzy byli wykorzystywani (wraz z jeńcami) w niemieckiej propagandzie na terenach okupowanych. Ludzie ci nie chcieli służyć pod dowództwem oficerów Armii Czerwonej, którzy często nie znali nawet języka polskiego. Dużą rolę odegrały fatalne, szczególnie w 1944, warunki bytowe. Brakowało mundurów, butów, żywności. Znanym przykładem jest dezercja ponad połowy stanu 31. Pułku Piechoty. Nazwa pułku została wykreślona z listy jednostek Wojska Polskiego.

Polscy oficerowie pozostali kilkadziesiąt kilometrów dalej na wschód - w Katyniu - żołnierze pod wodzą przyszłych "wojskowych doradców" poszli "najkrótszą drogą".

Dopiero po rozpadzie Związku Sowieckiego powstał tu cmentarz (1998) poległych żołnierzy polskich. Obecnie Lenino znajduje się terenie Białorusi.

Więcej informacji:
Ks. Karol Tomecki, Zamki i pola bitew województwa mścisławskiego
Żołnierze, oficerowie, generałowie, Rozmowa z Pawłem Piotrowskim w: "Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej"


Wydrukuj stronę