Miejscowość nad rzeką Szczuczynką, 52 kilometry na południowy zachód od Lidy, 68 km na wschód od Grodna. założona w XVI wieku.

Pierwszy drewniany kościół p.w. św. Jerzego z czasem popadł w ruinę.

Przed 1726 roku właściciele Szczuczyna, Scypionowie (lub Hlebicki-Józefowicz, wojski połocki) sprowadzili do miasteczka pijarów, którzy objęli parafię farną. Zakonnicy założyli tu kollegium pijarskie, które później uzyskało status szkoły podwydziałowej Komisji Edukacji Narodowej.

Teresa z Hlebickich-Józefowiczów Scypionowa (1742), kasztelanowa smoleńska sprowadziła siostry miłosierdzia, które założyły tu pierwszy szpital.

Pałac w Szczuczynie wybudowali (ok.1770-1790) Scypionowie. W końcu XIX w. przebudował go na okazały dwukondygnacyjny, składający się z trzech korpusów, neoklasycystyczny pałac ks. Władysław Drucki-Lubecki. Pałac otaczał XIX-wieczny park regularny, założony przez Stanisława Bonifacego Jundziłła.

W III rozbiorze Rzeczypospolitej (1795) Szczuczyn został zagrabiony przez Rosję. Właścicielami Szczuczyna, po rodzinie Scypionów (w wyniku konfiskaty przez władze carskie ?) zostali książęta Druccy Lubeccy.

Klasycystyczny kościół p.w. Imienia Jezus (1827-29), później p.w. św. Teresy, zbudowany na planie krzyża i zwieńczony kopułą ufundował ks. Ksawery Drucki-Lubecki. Już trzy lata później w ramach represji po powstaniu listopadowym został zabrany pijarom (1832) przez Rosjan.

W 1866 roku miasteczko liczyło 1100 mieszkańców. W 1907 roku oddano do użytku linię kolejową przy trasie Białystok - Połock. Stację kolejową na odcinku Lida - Wolkowysk zlokalizowano w odległej o 6 kilometrów od Szczuczyna Rożance.

W II Rzeczypospolitej Szczuczyn należał do powiatu lidzkiego województwa nowogródzkiego. Zwrócono wówczas pijarom kościół p.w. św. Teresy, przebudowany w latach 1887-92. W 1928 roku Szczuczyn liczył 1,5 tys. mieszkańców.

Majątek ziemski Szczuczyn należał do rodzina Bołtuciów.

Brat właściciela, generał brygady Mikołaj Bołtuć był we wrześniu 1939 roku dowódcą grupy operacyjnej "Wschód" wchodzącej w skład armii Pomorze. Podczas bitwy nad Bzurą siłami 16 Dywizji Piechoty odzyskał z rąk niemieckich Łowicz. 22 września 1939 roku poległ w bitwie pod Łomiankami podczas próby przebicia się do Warszawy z rejonu Palmir.

W kwietniu 1940 roku wszyscy zostali wywiezieni przez NKWD do Mariewki na stepach północnej części Kazachstanu.

Major Jan Piwnik "Ponury" - uprzednio dowódca Kedywu Okręgu V Radomsko-Kieleckiego Armii Krajowej oraz Zgrupowania Partyzanckiego AK "Ponury", wsławiony w walkach z Niemcami w Górach Świętokrzyskich objął dowództwo kompanii szczuczyńskiej Nadniemeńskiego Zgrupowania Partyzanckiego. Na jego czele ppłk Maciej Kalenkiewicz ps. "Kotwicz". W końcu kwietnia 1944 roku major "Ponury" przeprowadził uderzenie na posterunek żandarmerii i wielki magazyn broni w Szczuczynie.

Atak przeprowadzono 29 kwietnia 1944 roku. Niemcy uprzedzeni przez zdrajców o polskich planach odparli uderzenie, a Polacy stracili ok. 30 ludzi.

Na początku maja 1944 roku "Ponury" zdobył miasteczko Wasiliszki na zachód od Lidy, rozbijając niemiecki garnizon i zdobywając duże ilości broni i materiałów. Batalion szczuczyński wszedł w skład 77. Pułku Piechoty AK, a Jana Piwnika mianowano 1 maja dowódcą VII batalionu, który pod koniec maja liczył 700 ludzi, operującego pomiędzy Nowym Dworem i Szczuczynem. Zginął 16 czerwca 1944 roku w walce z Niemcami pod Jewłaszami. 18 czerwca 1944 został pochowany na cmentarzu w Wawiórce. Pośmiertnie został awansowany do stopnia majora. W czerwcu 1988 roku szczątki majora Jana Piwnika "Ponurego" zostały przeniesione do krypty klasztoru cystersów w Wąchocku.

Sowieci okupujący Szczuczyn w latach 1939-41 i 1944-1991 zamknęli (1959) kościół.

Wyremontowany w latach 1987-89, został zwrócony wiernym (1988) i ponownie powierzony pijarom.

Od 1991 roku miasto rejonowe (powiatowe) w obwodzie (województwie) grodzieńskim niepodległej Białorusi. Liczy 16,7 tys. mieszkańców (1995), w tym aż 68% Polaków. Powstał tu Dom Polski, a przy nim została założona Polska Szkoła Społeczna.

Bywa niekiedy mylony ze Szczuczynem Mazowieckim na pograniczu Podlasia i Mazowsza.