Rynek w Prużanach, widok z pocz. XX w.

Ulica w Prużanach, widok z pocz. XX w.

Prużana, pałac Szwejkowskich
Prużana, pałac Szwejkowskich
Kościół katolicki p.w. św. Mikołaja

Neoklasycystyczny kościół p.w. (?Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. ? św. Michała Archanioła) powstał w 1883 roku. Wikariuszem został tutaj - po ukończeniu seminarium duchownego w Pińsku (1939) obecny kardynał ks. Franciszek Świątek, aresztowany przez Sowietów i skazany na śmierć (1941). Agresja Niemiec uniemożliwiła Sowietom wykonanie wyroku. Aresztowany ponownie w 1944 został zesłany na 10 lat do łagru na Syberii, a później za kołem polarnym koło Workuty.
Sowieci, okupujący miasto od 1944 roku zamknęli kościół i przebudowali (1950) na dom kultury. 1 kwietnia 1993 został zwrócony wiernym, po renowacji od 14 sierpnia 1998 sprawowane są Msze św.

Cerkiew św. Aleksandra Newskiego na dawnym rynku (1857) - dawny kościół według projektu H. Marconiego ufundował Walenty Szwejkowski. Po powstaniu styczniowym jego majątek skonfiskowano, a kościół przebudowano - dzięki carskim dotacjom - na cerkiew (1864-80), mającą przyspieszać rusyfikację Polaków. Kolejna cerkiew (Spaso-preobrażeńska) powstała (1878) na cmentarzu prawosławnym. Przez 20 lat - do czasu zbudowania nowego kościoła katolicy mogli korzystać jedynie z kaplicy (1852) cmentarnej.
fot. K. Szastowski www.radzima.org

pokaż
Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Polesie
 II Rzeczpospolita
 PRUŻANY
Prużana, biał., ros. ПРУЖАНЫ rej. ПРУЖАНСКІ Pruzhany, Pruzany, Pruzhana,


Nowogródzkie: pow. Baranowicze, Słonim,
Poleskie: pow. Iwacewicze, Prużany
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Buksztów, Laczepiszcze, Okacze, Słonim, Wiązowiec

PN -  WSCH
Choroszewicze, Połonka, Szestaki, Tartak, Żyrowice

PD -  ZACH
Bereza Kartuzka, Kosów Poleski, Orłowicze, Pieski, Różany, Warakomszczyzna

PD - WSCH
Bobrowicze, Dobromyśl, Dobry Bór, [Iwacewicze], Zarzecze

Miejscowość nad rzeką Muchowiec na zachodzie Polesia na szlaku z Brześcia do Słonimia, (90 km od Brześcia), wspomniana po raz pierwszy (1487) pod nazwą Dobuczyna.

Po śmierci księcia kobryńskiego Jana (syna Szymona) Dobuczyn stał się własnością jego żony Teodory, król Polski Zygmunt Stary nadał miejscowość (1519) marszałkowi W. Kościewiczowi, a później swojej żonie królowej Bonie. Miasto znajdowało się w powiecie kobryńskim województwa podlaskiego, a od 1566 w powiecie i województwie brzesko-litewskim.
Herb Prużan z 1588 roku, nadany przez Annę Jagiellonkę, króla Polski

Córka Zygmunta Starego, królowa Polski Anna Jagiellonka nadała (1588) miejscowości, znanej już jako Prużany magdeburskie prawa miejskie i herb (w srebrnym polu błękitny wąż ze złotą koroną na głowie, trzymający w pysku dziecko).

Po roku (1589) nowo wybrany król Polski Zygmunt III Waza zatwierdził to swoim przywilejem (zezwalającym na organizowanie 4 jarmarków rocznie), nieznacznie zmieniając herb miasta. Jest on bardzo podobny do herbu Mediolanu - matka Anny Jagiellonki królowa Bona Sforza była córką księcia Mediolanu Gian Galeazzo Sforzy.)

Zbudowany został "dwór królewski" - drewniany pałac z zabudowaniami gospodarczymi. W końcu XVI wieku miasto liczyło ponad 1000 mieszkańców. Coraz liczniej napływali do miasta koloniści żydowscy. Żydzi (także z sekty karaimów - pochodzącej z VIII w. i nie uznającej Talmudu), w XVIII wieku stanowili już około 40% ludności liczącego 1,5 tys. mieszkańców miasteczka (pierwsza synagoga powstała jeszcze w 1463 roku).

Po zniszczeniach, wywołanych wojnami kozackimi, najazdami Szwedów i Rosjan ocalała zaledwie 20% zabudowy miasta.

W III rozbiorze (1795) miasto zostało zagarnięte przez Rosję. Klucz prużański otrzymał od carycy Katarzyny II rosyjski generał-feldmarszałek Piotr Rumiancew-Zadunajski (1725-96), gubernator Ukrainy (od 1764), zwycięzca wojsk tureckich (1768-74), dowodzący częścią sił rosyjskich podczas tłumienia powstania kościuszkowskiego (1794), ktory wkrótce sprzedał go tajnemu radcy Jahminowi, od którego kupiła Prużany rodzina Szwejkowskich.

Miasto b. szybko wówczas się rozwijało. W 1817 liczyło 800 mieszkańców , 20 lat później już 5,5 tys. mieszkańców. Od połowy XIX w. w mieście odbywały się przedstawienia teatralne. Działał browar, garbarnia i młyn. Car ustanowił w tym czasie rosyjski herb miasta (1845).

Podczas powstania styczniowego w okolicach Prużan walczyły polskie oddziały powstańcze (R. Rachińskiego, S. Sanchina i B. Rylskiego). 13 lutego 1863 powstańcy wyzwolili na krótko Prużany. Miasto zostało wkrótce strawione przez pożar (1863), w końcu XIX wieku liczyło ponad 7,5 tys. mieszkańców - ponad 2/3 wyznania mojżeszowego, 25% prawosławnych i 6% katolików (wg danych carskich).

Budowa linii kolejowej w końcu XIX wieku w odległości 13 km od miasta uniemożliwiła jego dalszy rozwój. Na przełomie XIX i XX wieku Prużany stały się ważnym ośrodkiem garncarstwa.

W II Rzeczpospolitej Prużany były stolicą powiatu województwa poleskiego. 60% ludności żydowskiej zamieszkującej Prużany posiadało zdecydowaną większość we władzach samorządowych miasteczka, liczącego ponad 5 tys. mieszkańców.

19 września 1939 roku Prużany zajęły sowieckie oddziały 4 Armii komdywa Wasilija J. Czujkowa

Okupujacy Prużanę od 23 czerwca 1941 do 17 lipca 1944 Niemcy nałożyli początkowo na społeczność żydowską kontrybucję (500,000 rubli, 2 kilogramy złota i 10 kg srebra) płatną w ciągu 1 doby. W sierpniu 1941 utworzyli getto, z którego wywieziono Żydów do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Na miejscu zginęło ponad 4.000 Żydów. Miasto zostało prawie całkowicie zniszczone.

Najstarszą część miasta tworzą ulice Kobryńska (obecnie "Sowiecka") i Słonimska (obecnie "Komsomolska"), na skrzyżowaniu których znajdował się rynek. Pomiędzy nimi a rzeką Muchawiec znajdowało się centrum miasteczka z kościołem, cerkwią unicką i sądami (grodzkim i ziemskim). W latach 60-tych dawną synagogę zamieniono na elektrownię.

Od 1991 roku miasto w granicach niepodległej Białorusi, siedziba rejonu (powiatu) w obwodzie (województwie) brzeskim, liczy 25 tys. mieszkańców (1999).


Wydrukuj stronę