Cudowny obraz Matki Bożej Różanostockiej

Do Połocka trafił słynący łaskami XVII-wieczny obraz Matki Bożej Różanostockiej, wywieziony (1915) podczas I wojny światowej przez mniszki prawosławne uciekające z Różanegostoku. Jego kopia czczona jest do dzisiaj w kościele w Różanymstoku.
fot. Sanktuarium w Różanymstoku

Połock, dawna katedra unicka
Połock, dawna katedra unicka, widok z pocz.XX w.
Połock, Pusty ołtarz w zamienionej na muzeum katedrze unickiej św. Zofii
Pusty ołtarz w zamienionej na muzeum katedrze unickiej św. Zofii
fot. www.bi.org.by
Cerkiew i klasztor Przemienienia Pańskiego i Świętej Eufrozyny (Spaso - Jefrosinnijewski)
Połock, cerkiew i klasztor Przemienienia Pańskiego i Świętej Eufrozyny (Spaso-Jefrosinnijewski)
fot. www.bi.org.by
Kościół jezuicki, później katedra św. Mikołaja, widok z pocz.XX w.
Kościół jezuicki, później katedra św. Mikołaja, widok z pocz.XX w.

 Połockie
 I Rzeczpospolita
 POŁOCK
łac.Polocia, Polocium
biał. ПОЛАЦАК Polacak, ПОЛАЦК, Polack, rej. ПОЛАЦКІ ros. ПОЛОЦК Polotsk, Polatsk,

Połock to miejscowość przy ujściu rzeki Połoty do Dźwiny. Jeden z najstarszych grodów ruskich. Miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim [1498] za panowania króla Jana Olbrachta. Około 1500 r. starostowie zasiedli w senacie jako wojewodowie i wówczas księstwo otrzymało nazwę województwa połockiego. Król Stefan Batory założył tu (1570) słynne kolegium Jezuitów (obecnie szpital), którego pierwszym rektorem był wielki kaznodzieja narodowy, ks. Piotr Skarga.

Połock stał się wkrótce głównym miastem i wielkim ośrodkiem handlowym północno-wschodnich ziem Rzeczpospolitej. Za króla Zygmunta III prawosławne arcybiskupstwo połockie po unii z Kościołem rzymskim w Brześciu (1596) zamieniło się na grecko-unickie.

W 1617 biskupem połockim, a następnie arcybiskupem (1618) został późniejszy święty Jozafat Kuncewicz, zamordowany w Witebsku parę lat później, a w 1643 beatyfikowany. Nie ulegające rozkładowi relikwie św. Jozafata spoczywały pierwotnie w Połocku. Zabrane stamtąd w początkach XVIII w. z obawy przed Rosjanami, trafiły w końcu do Białej na Podlasiu.

W styczniu 1808 w ciężkiej zimie i wielkich śnieżycach - po uzyskaniu specjalnej zgody cara Aleksandra I jezuici przewieźli do Połocka otoczone już wielkim kultem relikwie św. Andrzeja Boboli (z Pińska, gdzie wraz z kościołem przejęli je po rozbiorach prawosławni bazylianie). Złożono je tu w przygotowanej do tego celu krypcie. Po wydaleniu jezuitów z Rosji (1820) kościół przejęli na 10 lat pijarzy, po czym zamieniono go na cerkiew. Ciało świętego przeniesiono wówczas do kościoła dominikanów, (po kasacie zakonu parafialnego).

Podczas prac (1866) specjalnej komisji rządowej z Petersburga (badającej przyczyny szybko szerzącegi się kultu męczennika) oderwana od sklepienia cegła raniła jednego z urzędników. Komisja opuściła kaplicę i ciało pozostawiono w spokoju aż do rewolucji.

We wrześniu 1919 pod Połock podeszły wojska polskie wyzwalające ziemie dawnego zaboru rosyjskiego. Pokój polsko-sowiecki w Rydze (1921) pozostawił jednak Połock w rękach bolszewików. Według świadectwa Piusa XI Józef Piłsudski planował szarżę na Połock, by odebrać trumnę z ciałem Błogosławionego, ale okoliczności udaremniły te plany.

23 czerwca 1922 kościół otoczyło oddziały bolszewickiej Armii Czerwonej. Po otwarciu trumny relikwiami rzucano o posadzkę, zwłoki jednak nie rozsypały się. Po spisaniu protokołu (przypisującego fakt nie rozkładania się zwłok świetego specjalnym właściwościom ziemi) pozostawiono relikwie nienaruszone.

20 lipca 1922 do kościoła wtargnęła bolszewicka bojówka, bijąc parafian broniących dostępu do trumny i wywiozła ciało do Moskwy, umieszczając je w gmachu Higienicznej Wystawy Ludowego Komisariatu Zdrowia. O zwrot relikwii wszczął bezskuteczne starania rząd polski.

Po pomocy udzielonej Rosji sowieckiej podczas klęski głodu (1922) przez Papieską Komisję Ratowniczą bolszewicy spełnili prośbę Piusa XI o wydanie relikwii, które przez Odessę i Konstantynopol (Sowieci nie zgodzili się na transport trumny przez Polskę) przetransportowano do Rzymu (po kanonizacji wróciły (1938) do Polski).

O dawnej świetności miasta świadczą do dziś zachowane świątynie: fragmenty klasztoru (1778) franciszkanów (obecnie komenda milicji), mury klasztoru (1758) bernardynów (dzisiaj magazyny).

Obronna cerkiew i klasztor (1120) Przemienienia Pańskiego i Świętej Eufrozyny (Spaso - Jefrosinnijewski) na północy miasta były siedzibą króla Stefana Batorego podczas wojny (1579). W cerkwi obok XII-wiecznych fresków spoczywa cudownie zachowane ciało księżnej Eufrozyny Połockiej - fundatorki klasztoru i pierwszej jego przełożonej, zmarłej w czasie pielgrzymki do Jerozolimy (1173). Święta Eufrozyna była pierwszą w historii Rusi kobietą kanonizowaną przez Cerkiew prawosławną. Przez wieki otaczano ją wielkim kultem, także obecnie chram jest celem pielgrzymek.

W barokowo-klasycystycznej cerkwi i monastyrze Bogojawleńskim (Objawienia Bożego) mieści się galeria obrazów oraz muzeum drukarstwa. Piękny klasztor i kościół św. Stefana zburzono w 1964.

Więcej informacji:

Marek Krukowski, Andrzej Talaga, Ziemia Smoleńska i Połocka, Pokłon przed ruską mumią w: "Nowe Państwo"

Zygmunt Gloger, Województwo połockie, "Geografia historyczna ziem dawnej Polski"
Historia zamku, Kresowe zamki Rzeczpospolitej

Dochód z klikania w reklamy przeznaczony na utrzymanie strony i przyspieszenie jej wczytywania.


Wydrukuj stronę