fot. www.videofact.com
fot. www.videofact.com
fot. www.videofact.com

Kopia wizerunku Matki Bożej Zwycięskiej Kozielskiej (póżniej Patronki II Korpusu), wyrzeźbionej przez więźnia obozu w Kozielsku, Tadeusza Zielińskiego. 8 czerwca 1997 roku Ojciec Święty, Jan Paweł II koronował na krakowskich Błoniach wizerunek Matki Bożej Kozielskiej.
fot. Parafia Matki Bożej Zwycięskiej, Chatham, Ontario, Kanada

Pokaż na mapie
 Wierchowskie
 KOZIELSK

Gród nad rzeką Żizdra (dopływ Oki), 72 km od Kaługi, wspomniany w 1146 roku jako zdobyty przez ksiecia nowogrodzko-siewierskiego Świętosława Olegowicza. W 1154 przez Kozielsk wiodła wyprawa kniazia ruskiego Jurija Dołgorukiego na Kijów. W okresie rozbicia dzielnicowego Rusi stolica (od 1165) udzielnego księstwa.

W marcu 1238 był przez 7 tygodni oblegany przez Tatarów Batu-chana. Na pamiątkę rzezi dokonanej na mieszkańcach miasta przez Tatarów pieczętowalo się ono później herbem z dziewięcioma czarnymi krzyżami na czerwonym polu.

Grodem rządzili odtąd do 1339 roku - za każdorazowym przyzwoleniem Tatarów (jarłykiem) książeta karaczewscy. Później Kozielsk stał się stolicą udzielnego księstwa, coraz mniej zależnego od Tatarów i sprzymierzonego z Litwą. W połowie XIV w został założony monastyr prawosławny na Pustyni Optyńskiej (w 1764 przeniesiony do monastyru Wozniesieńskiego w Kozielsku).

W 1372 roku oddziały z Kozielska wzięły udział we wspólnej wyprawie wielkiego księcia litewskiego Olgierda i księcia Michała Twerskiego na Moskwę.

Po śmierci Iwana Titowicza (ok.1380) Kozielsk został przyłączony do Litwy i ponad sto lat pozostawał w zależności od wspólnego państwa polsko-litewskiego rządzonego przez Jagiellonów.

Na krótko, w latach 1400-02 Kozielsk opanowały wojska moskiewskie. Po odzyskaniu grodu przez Litwinów władali nim kniaź sierpuchowski Włodzimierz Chrobry (1353-1410), który otrzymał też od wielkiego księcia Witolda jako lenno Lubeck nad Oką, a później jego syn Iwan (1327-1423). W 1408 Kozielsk został zniszczony przez ordę tatarską Edygeja.

W 1413 wielki książe litewski Witold odstąpił Kozielsk swojemu zięciowi - księciu moskiewskiemu - Wasylemu Dmitrowiczowi. Nadal rządzili nim jednak książęta borowscy, potomkowie Włodziemierza Chrobrego - Iwan, Wasyl.

W 1445 roku 7-tysięczne wojska litewskie dowodzone przez hetmana Kiszkę próbowały odzyskać utracone grody, obległy Kozielsk, Kaługę. Choć ich nie zdobyły, na drodze do Możajska pod Suchodrowem rozbiły wojska moskiewskie. Kazimierz Jagiellończyk zawarłwówczas (1445) pokój w Moskwą, zgodnie z którym Kozielski wrócił do Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Namiestnikiem tych ziem został mianowany przez Jagiellończyka kniaź Fiodor Worotyński, który zdradził króla i przeszedł na stronę moskiewską. Kolejnym księciem został wówczas Wasyl Jarosławowicz, a po nim (1456) Wasyl Ciemny. W 1477 król Kazimierz Jagiellończyk mianował swym namiestnikiem Fiodora Worotyńskiego. Wkrótce Kozielsk został zniszczony (1477, 1480) przez ordę tatarską pod wodzą chana Achmata.

W 1492 wojska moskiewskie Iwana III, sprzymierzone z ordą krymską Mengli-Gireja zdobyły kilkanaście grodów , wśród nich Kozielsk i Worotyńsk. Kozielsk, jako jedne z pierwszych grodów Litwy padł ofiarą ekspansji na wschód Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Już za panowania Jana Olbrachta, 7 lutego 1494 roku zawarto pokój, w którym Litwa, nie mogąc liczyc na pomoc z Polski, zagrożonej najazdami tatarskimi zrzekła się większości utraconych grodów.

W listopadzie 1617 roku Kozielsk (oraz pobliski Mieszczowsk) zdobyli lisowczycy pod komendą Stanisława Czaplińskiego, który objął dowództwo po śmierci Aleksandra Lisowskiego, walczący w armii Jana Karola Chodkiewicza i królewicza Wladysława, chcącego objąć tron moskiewski, na który obrano go w 1610 roku.

Kilkaset lat później, po 15 września 1939 roku w Kozielsku Sowieci utworzyli łagier NKWD Białoruskiego Okręgu Wojennego. Znajdujacy się na pustyni Optyńskiej obóz przeznaczono dla 10 tys. jeńców. Tu zwożono po agresji sowieckiej na Polskę (17 września 1939 roku) oficerów polskiej armii. W listopadzie 1939 roku bylo tu więzionych 6.270 Polaków, rok później 4.727 jeńców, w tym 1 admirał, 4 generałów. Naczelnikiem obozu mianowano starszego lejtanta NKWD Korolewa.

Polscy żołnierze byli wywożeni pod Murmańsk na roboty przy budowie lotniska na półwyspie Kola.

Od 23 marca do 13 maja 1940 roku pociągami - więźniarkami jeńców wywieziono wszystkich do stacji kolejowej w Gniezdowie koło Kozielska, skąd specjalnie zaciemnionymi i ze szczególnym okrucieństwem przygotowanymi ciężarówkami, tzw. czornymi woronami, przewożono ich do lasu w Katyniu, gdzie zostali rozstrzelani.

Do obozu kozielskiego zaczęły przybywać kolejne ofiary Sowietów z 13-15 lipca przywieziono 2353 Polaków z Litwy, po 23 sierpnia kolejnych 374 z Łotwy i Estonii.


Wydrukuj stronę