Odsiecz Smoleńska,akwarela Juliusza Kossaka
Odsiecz Smoleńska, akwarela Juliusza Kossaka, Muzeum Górnośląskie
Pokaż na mapie
 Smoleńskie
 POLANÓW,POLANOWO
ros. Полянов

Wioska (obecnie wioska Semlewo - Семлево) nad rzeką Polanówką (Поляновкa), lewym dopływem Osny, przy drodze z Dorohobuża do Wiaźmy (21 km)

Miejsce zawarcia pokoju z carem po kolejnej, wywołanej uderzeniem moskiewskim na Smoleńsk wojnie Rzeczypospolitej z Rosją (1632-34)

3 lipca 1633 roku wygasał rozejm dywiliński z Rosją. Nie czekając na wygaśnięcie rozejmu, wykorzystując ponad półroczne bezkrólewie po śmierci Zygmunta III Wazy (1632) już jesienią 1632 r. Rosjanie zaatakowali pograniczne miasta i zamki, chcąc odebrać terytoria, utracone wcześniej na rzecz Rzeczypospolitej. Słabo zaopatrzone, posiadające nieliczne załogi, poddawały się niemal bez walki. Jedynie Dorohobuż bronił się kilkanaście dni. Jej wojska zajęły Połock, Orszę.

Na poważny opór wojska rosyjskie natrafiły dopiero pod Smoleńskiem. 18 października 1632 roku pod Smoleńsk podeszli Rosjanie. 20 grudnia 1632 r. rozpoczęło się regularne oblężenie strategicznej fortecy przez 25-tysięczną armie moskiewską Michała Borysowicza Szeina, posiadającą aż 160 dział Smoleńsk.

Szein znakomicie znał twierdzę smoleńską,gdyż bronił jej przed Polakami (1609-11) w okresie wielkiej smuty.

Załoga polska była niewspółmiernie mała i łącznie z okoliczną szlachtą, która się tu schroniła oraz zdolnymi do walki mieszkańcami miasta liczyła około trzech tysięcy ludzi, w tym tysiąc pięciuset żołnierzy.

Pomimo szturmu, stałego bombardowania twierdzy i zbudowania przez Rosjan własnych wałów otaczających Smoleńsk zaledwie 1600 obrońców ze 170 działami, miejscową szlachtą oraz około 1000 ludzi, którzy dwukrotnie przedarli się pod wodzą Krzysztofa Radziwiłła poprzez rosyjskie szańce wciąż się opierało ponad 8-krotnej armii moskiewskiej.

Tymczasem 8 listopada 1632 roku w uważanej za najzgodniejszą elekcji wybrano na króla królewicza Władysława Wazę. Koronacja odbyła się w dniu 6 lutego 1633 roku.

Uchwalone przez sejm koronacyjny, obradujący od 8 lutego 1633 r. uchwalił znaczne podatki, co pozwoliło na zaciągnięcie na wojne smoleńską przeszło 24 tysięcy żołnierzy, w tym prawie dwanaście tysięcy piechoty.

2 kwietnia 1633 roku, zaraz po zakończeniu obrad król udał się przez Wilno do Smoleńska. Gromadzenie po drodze wojsk spowodowało, że droga zajęła pięć miesięcy, do 30 sierpnia.

W końcu września 1633 r., po miesiącu ciężkich walk 25 tysięczna armia polska pod dowództwem króla Władysława IV uwolniła oblegany od ośmiu miesięcy Smoleńsk.

Szein wycofał swe wojska na wschód od Smoleńska i okopał się w obozie warownym w zakolu Dniepru. Wojska moskiewskie z oblegających stały się obleganymi. Kilkumiesięczne walki w ostrej zimie zakończyły się 25 lutego 1634 r. kapitulacją Rosjan na honorowych warunkach. Armia moskiewska opuściła obóz z bronią ręczną, pozostawiając Polakom artylerię. Sztandary moskiewskie symbolicznie złożono przed królem, a następnie je zabrano.

Nieudane oblężenie Białej, bronionej bardzo przez Fiodora Wołkońskiego i utrzymująca się ostra zima spowodowały, że zrezygnowano z marszu na Moskwę.

Wiosną 1634 r. rozpoczęto rokowania pokojowe. Toczyły się nad rzeką Polanówką. Komisarzami Rzeczypospolitej w rokowaniach pokojowych (od 17 [27] maja do 4[14] czerwca 1634 roku) byli m.in:
- Mikołaj Abramowicz (Abrahamowicz) (+1651), nowo mianowany generał artylerii litewskiej, późniejszy wojewoda mścisławski (1643), i trocki (1647)
- Aleksander Gosiewski (+1639) późniejszy wojewoda smoleński, wslawiony obroną przed Moskwą (1633-34) Witebska, Orszy i Mścisławia.
- Kazimierz Lew Sapieha (1609-56), pisarz wielki litewski (władający siedmioma językami), fundator wielu budowli na Kresach, m.in, klasztoru w Berezie Kartuzkiej, późniejszy marszałek i podkanclerzy litewski. Traktat podpisali ze strony rosyjskiej F. Szeremietiew i kniaż A. Lwow, ze strony Rzeczypospolitej J. Zadzik, kanclerz koronny i Krzysztof Radziwiłł, hetman litewski.

Traktat polanowski podpisano 14 czerwca (27 maja według kalendarza juliańskiego) 1634 roku jako "pokój wieczysty". Zasadniczo potwierdzał warunki rozejmu w Dywilinie (1618).

Car Michał Romanow zrzekał się wszelkich praw do Inflant, Estonii oraz ziem smoleńskiej, czernichowskiej, siewierskiej, chociaż do Moskwy powróciła część ziem utraconych w Dywilinie.

Uzgodniono wymianę jeńców, otwarcie granic dla wymiany handlowej oraz powołano komisję do delimitacji granicy.

Król Władysław IV zobowiązał się zwrócić dokument, potwierdzający jego elekcję na cara (co nie nastąpiło, wskutek zagubienia dokumentu przez kancelarię królewską). Rekompensatą dla króla za zrzeczenie się tytułu carskiego było 20 tys. rubli odszkodowania.

Zgodnie z warunkami pokoju 3 maja 1635 roku Władysław, z Bożej łaski Król Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Kijowski, Wołyński, Podolski, Inflandzki, Smoleński, Siewierski i Czernihowski, dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów i car Wszechrusi zrzekł się praw do korony carskiej. Zaprzysiężenia traktatu odbyło się w obecności poselstwa Rosji, którą Władysław IV chciał pozyskać do sojuszu przeciw Szwecji, a później Turcji.

Dopiero po prawnym uregulowaniu przez "wieczysty pokój" statusu odzyskanych (już w 1618 roku) ziem (rozejm dywiliński miał obowiązywać 14,5 roku) zostały utworzone nowe województwa Rzeczypospolitej ze stolicami w Czernichowie i Smoleńsku.

Rzeczpospolita Obojga Narodów po pokoju polanowskim znajdowała sie u szczytu potęgi - jej terytorium liczyło ponad 1 milion kilometrów kwadratowych.

Traktat polanowski został ratyfikowany w 1635 roku, a szczegółow kwestie graniczne ustalało 5 mieszanych komisji polsko-rosyjskich w latach 1635-48.

Jego ustalenia przetrwały 20 lat, do wojny Rzeczypospolitej z Rosja (1654-86), wywołanej przyłączeniem Ukrainy do Rosji (1654).


Wydrukuj stronę