Starodub, XVII-w. cerkiew Predtieczi
Starodub, cerkiew Predtieczi (XVII w.)
fot. www.debryansk.ru
Starodub, XVII wieczna cerkiew Narodzenia Chrystusa
Starodub, XVII wieczna cerkiew Narodzenia Chrystusa
fot. www.debryansk.ru
Starodub, Zarzecze
Starodub, Zarzecze
fot. www.debryansk.ru
Panorama starego Starodubu
Panorama starego Starodubu
fot. www.debryansk.ru

 Smoleńskie
 I Rzeczpospolita
 STARODUB
ros. Стародуб

Miejscowość nad zarośniętą i błotnistą rzeką Babincą. W XI wieku gród ruski w księstwie czernichowskim, złupiony i spalony (1079/?1080) przez Połowców. Chan Połowcow Asaduk został jednak rozbity przez kniazia czernichowskiego Wlodzimierza Monomacha.

W 1094 roku Starodub opowiedział się za kniaziem Olegiem w jego walce z Monomachem i Świętopełkiem o księstwo czernichowskie.

Podczas kolejnych walk dzielnicowych pomiędzy Rurykowiczami książe suzdalski Jurij Dołgoruki spotkał się (1155) pod Starodubem ze sprzymierzonymi z nim Światosławem Wsiewołodowiczem i księciem starodubskim.

W połowie XIV wieku Starodub został przyłączony przez wielkiego księcia Olgierda do Litwy.

Wielki książe litewski Witold ustanowił Starodub siedzibą starostwa i nadał gród ks. Świdrygielle (1408).

Po ucieczce z Moskwy (spowodowanej oślepieniem jego sojusznika) Wasyla Wasylewicza (1446), kniaź borowski Wasyl Jarosławowicz otrzymał Starodub od króla Kazimierza Jagiellończyka.

Parę lat później Kazimierz Jagiellończyk nadał Starodub (1454) Iwanowi Możajskiemu, po którym odziedziczył gród jego syn Symeon.

Przeszedł on (1500) na stronę moskiewską, próbując oderwać swe posiadłości od Litwy. Wywołana tym wojna z Moskwą zakończyła się (1503) uznaniem zaboru Starodubskiego przez Rosjan.

Podczas wojny litewsko-rosyjskiej (1534-35), w sierpniu 1535 roku hetman Jan Amor Tarnowski (ok. 1488-1561), wówczas hetman wielki koronny, wojewoda ruski (od 1527) i kasztelan wojnicki, zwycięzca spod Obertynu (1531), założyciel Tarnopola dowodził wojskami polskimi posiłkującymi Litwę w wojnie z Moskwą.

Pokonał armię moskiewską zdobywając Homel i po oblężeniu twierdzę w Starodubie, najpotężniejszą twierdzę ziemi siewierskiej.

Po zdobyciu fortecy Tarnowski rozkazał ściąć 1400 wziętych do niewoli rosyjskich obrońców Staroduba.

W roku zwycięskiej bitwy pod Starodubem Jan Tarnowski został wojewodą krakowskim (1535) a później objął najwyższy urząd w państwie - kasztelana krakowskiego (1536).

Dla uczczenia zwycięstw Tarnowskiego Marcin Kromer wydał w Krakowie (1536) dwie ody na cześć hetmana: jedną na wyruszenie przeciwko Moskwie, druga na zwycięski powrót spod Staroduba ("Ad Illustrem et Magnificum Dominum D. Ioannem Comitem in Tarnow Castellanum Cracoviemsem tunc Russiae Palatinum etc. Ad Moschicum bellum proficiscentem. Ad eundem Victorem revertentem.")

Rok później (1536) Rosjanie odzyskali zrujnowany Starodub, rychło go odbudowując.

Jesienią 1607 roku pod Starodubem obozował uzurpator do tronu carskiego, Dymitr Samozwaniec II z prywatnym wojskiem magnatów Rzeczypospolitej, m.in. Jana Piotra Sapiehy, Samuela Tyszkiewicza, Aleksandra Zborowskiego, Adama Wiśniowieckiego. Tutaj dołączył doń na czele 200-osobowego oddziału Kozaków Dońskich Aleksander Lisowski. Niebawem w walkach podjazdowych z Moskwą, Lisowski zdobył sławę pierwszego partyzanta Rzeczypospolitej a jego oddziały uchodziły za równie nieustraszone, co i bezlitosne, znakomicie wyszkolone, ale chciwe i okrutne.

Pod koniec okresu "wielkiej smuty" 3 stycznia 1619 roku w Dywilinie (Deulinie) - wiosce w pobliżu Moskwy został podpisany 14,5-letni rozejm. Smoleńsk i Starodub powróciły do Litwy, a Czernichów i Nowogród Siewierski do Korony. Królewicz Władysław Waza nie zrzekł się jednak swych praw do tronu rosyjskiego.

W 1620 roku król Zygmunt III Waza nadał Starodubowi prawa miejskie i herb. Miasto zostało przejściowo zajęte przez Rosjan podczas wojny (1632-34).

Wieczysty pokój w Polanowie (1634) pozostawił Starodub przy Rzeczyposplitej, jako stolicę rozległego powiatu województwa smoleńskiego.

W 1648 roku Starodub opanowali Kozacy Chmielnickiego. Na mocy ugody w Zborowie króla Jan Kazimierz nadał miasto (17.VIII.1649) Bohdanowi Chmielnickiemu.

Po ugodzie perejesławskiej (1654), przyłączającej Ukrainę do Rosji Starodub zajęli Rosjanie. Stał się wówczas siedzibą kozackiego pułków nieżyńskiego, następnie starodubskiego utworzonego przez kozackiego hetmana Brzuchowieckiego.

W 1660 roku został zniszczony przez najazd Tatarów. Na krótko odzyskany przez wojska Rzeczypospolitej (1663), ostatecznie pozostał przy Rosji zgodnie z postanowieniem rozejmu w Andruszowie (1667).

Wkrótce Starodub zostal zniszczony (1677) przez pożar. Początkowo - za cara Aleksego Michajłowicza zachował jeszcze uprawnienia samorządowe.

Zabór Staroduba uznała Rzeczpospolita w "wieczystym" pokoju Grzymultowskiego (1686). Szlachta posiadająca majątki w starodubskim otrzymała od Sejmu Rzeczpospolitej nadania w województwie trockim.

Starodub szybko się rozwijał jako centrum handlowe pomiędzy Rosja i Ukrainą lewobrzeżną. Corocznie organizowano tu dwa duże jarmarki. Przez druga połowe XVII wieku Starodub pozostawał największym ośrodkiem gospodarczym Lewobrzeża.

Obecnie miasto w obwodzie briańskim Rosji.




Bo ten żołnierzem polskim, a ów zaś litewskim
Ludem władnąc Starodub wzięli pod Moskiewskim.
Co mam ojce wspominać, których spólnej chęci,
Lubo Bellona szablą robi, lubo święci,
Wszytek ten świat pomocny dobrze jest świadomy?
Owa Bóg nieśmiertelny, wieczny, władogromy,
Tychże dziadów i ojców sławnych uczciwemu
Zdarzy potomstwu, że też i ci panu swemu
I Rzeczypospolitej w towarzystwie będą Godnie,
da Pań Bóg, mogli służyć i zasiędą
Te miejsca, które zasieść ich przodkom nie nowa;
Ale to Bóg do czasu swego niech zachowa!

Jan Kochanowski,
Epitalamium
Na wesele Ich M. Pana Jego M. Krzysztofa Radziwiłła,
Książęcia Na Birżach i z Dubinek,
Hetmana Polnego i Podczaszego Księstwa Wielkiego Litewskiego, Boryszowskiego i Sołeckiego Starosty,
i Jej M. Księżny Katarzyny Ostrogskiej, Wojewodzianki Kijowskiej Etc.
Anno 1578, 27 Julii



Wydrukuj stronę