Pałac Skarbków-Jabłonowskich w Bursztynie
Pałac Skarbków-Jabłonowskich w Bursztynie
Pałac Skarbków-Jabłonowskich
w Bursztynie
widoki z początku XX wieku
Kościół p.w. Trójcy Przenajświętszej w Bursztynie
Kościół p.w. Trójcy Przenajświętszej w Bursztynie
fot. Archidiecezja Lwowska
Ołtarz w kościele p.w. Trójcy Przenajświętszej w Bursztynie
Ołtarz w kościele p.w. Trójcy Przenajświętszej w Bursztynie
fot. Archidiecezja Lwowska


 Stanisławowskie
 II Rzeczpospolita
 BURSZTYN
ukr. Бурштин, Burshtyn


Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna

Miejscowość nad rzeką Gnilną Lipą pomiędzy Lwowem a Haliczem (15 km), przy skrzyżowaniu dróg z Przemyślan do Stanisławowa i z Rohatynia (17 km) do Kałusza i Brzeżan. Pierwszy raz została wspomniana w 1554 roku.

Bursztyn i inne miejscowości ziemi halickiej województwa ruskiego były wielokrotnie niszczone przez najazdy Tatarów (m.in. 1589, 1590, 1594, 1605, 1607, 1612).

We wrześniu 1617 roku Tatarzy zniszczyli sąsiedni Martynów (8 km na południowy zachód od Bursztyna). W 1618 roku chan Kantymir spustoszył Bursztyn, idąc na Rohatyń i Wojniłów.

Podczas jednego z kolejnych najazdów orda Kantymira została rozbita pod Martynowem przez hetmana Stanisława Koniecpolskiego Wojska Rzeczypospolitej uwolniły wówczas kilka tysięcy wziętych jasyr ludzi.

Paweł Benoe ufundował (1740) tu parafię, wzniósł kościół p.w. Trójcy Przenajświętszej (1774) i klasztor trynitarzy.

W I rozbiorze Polski (1772) Bursztyn został na blisko półtora wieku zagarnięty przez Austrię.

W 1809 roku syn Wolfganga Amadeusza Mozarta, także kompozytor Franciszek Ksawery Mozart (1791-1844) przybył celem dawania lekcji muzyki córkom hrabiego Baworowskiego do Podkamienia koło Rohatynia. Później przyjął propozycję miejscowego urzędnika austriackiego von Janyszewskiego i przez dwa lata (1809-11) nauczał muzyki jego dzieci w Bursztynie. Stąd udał się do Lwowa, gdzie spędził ponad 20 lat życia.

Ignacy Skarbek był fundatorem (1842) klasztoru sióstr miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, które aż do II wojny światowej pielęgnowały chorych i uczyły osierocone dzieci. Po śmierci ukochanej córki Celestyny ufundował jej okazały nagrobek (1822), którego ocalały fragment jest dzisiaj jedna z niewielu pamiątek dawnej świetności bursztyńskiej rezydencji.

Ozdobą Bursztynu stał się wzniesiony przez Skarbków na początku XIX wieku pałac i piękny ogród z wielką klatką mieszczącą kilkuset kanarków. W pałacu znajdowały się sala balowa, biblioteka z archiwum rodów Sieniawskich, Rzewuskich, Benoe i Skarbków W galerii zgromadzono obrazy F. Albani , F. Bubermana, J.Endera, J.Lampi starszego, J. Grassa, ze szkoły Rubensa, oraz obrazy właścicieli pałacu - Ignacego i Stanisława Skarbków.

Pałac zdobiły także liczne rzeźby ze wspaniałą sceną Ukrzyżowania z kości słoniowej, dłuta włoskiego rzeźbiarza Celliniego. Miasto i pałac zostały uwiecznione na serii grawiur oraz na specjalnym serwisie z porcelany, autorstwa lwowskich artystów.

W 1821 w parku ustawiono klasycystyczny pomnik upamiętniający wizytę austriackiego księcia Karola w Bursztynie. W parku wzniesiono tez kaplicę - mauzoleum Skarbków. Od 1829 roku przez kilka lat na okolicznych wzgórzach wytwarzano rzeźby ze sprowadzanego przez I. Skarbka z Niemiec alabastrowego marmuru. Później przeniesiono ich produkcję do Borszczowa.

Ignacy Skarbek rozbudował Bursztyn, czyniąc zeń znaczący ośrodek kulturalny okolicy. Zaprzyjaźnił się z właścicielem sąsiednich majątków Ludwikiem Jabłonowskim, posłem pełnomocnym cesarstwa Austrii w Neapolu. Przyjaźń, a później miłość połączyła także ich dzieci.

Ostatnia z rodu Skarbków, Eleonora Skarbkówna (1816-70) poślubiła - zaraz po uzyskaniu pełnoletności (1834) Karola Jabłonowskiego (1807-85).

Ludwik Jabłonowski podarował wówczas młodej parze nazwany jego imieniem majątek Ludwikówkę, który z czasem stał się dalekim przedmieściem Bursztyna, zamieszkiwanym wyłącznie przez Polaków Jabłonowscy osiedlili tu początkowo 14 rodzin tkaczy z okolic Rzeszowa i Tarnowa. Osada szybko się rozrosła i zasłynęła z produkowanych tu tkanin.

Przez następne stulecie Bursztyn był główna rezydencją rodziny Jabłonowskich, do których należały także pobliskie majątki Tenetniki, Nastaszczyn, Leonówka, Kunicze, Jezierzany, Ludwikówka, Junaszków i Kuropatniki.

6 kilometrów za miastem zbudowano (1884) stację Bursztyn - Demianów, przy linii kolejowej Lwów - Stanisławów.

W Bursztynie żyło 4,3 tys. mieszkańców (1880), w tym 60% Żydów, 30% Ukraińców i 10% Polaków.

Podczas I wojny światowej Austriacy wycofali się z miasta i na początku września 1914 roku rosyjska 8 armia gen. Aleksego Brusiłowa zajęła Bursztyn. Rosyjski dowódca obawiając się pijaństwa żołnierzy rozkazał podpalić wielki skład spirytusu. Ogień przeniósł się na sąsiednie budynki i strawił ponad 80 zabudowań Bursztynu.




Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna


Wydrukuj stronę