fot. Archidiecezja Lwowska
Kościół w Śniatynie
fot. My castles
Ratusz w Śniatynie (1861-1901)
fot. My castles
Gimnazjum w Śniatynie, widok z początku XX w.
Pokaż na mapie
Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Stanisławowskie
 II Rzeczpospolita
 ŚNIATYN
błędnie Śniatyń
ukr. СНЯТИН, Sniatyn, Sniatin

Miejscowość nad Prutem, 92 km na południowy wschód od Stanisławowa na Pokuciu, na pograniczu Bukowiny przy drodze z Kołomyi do Czerniowiec.

Gród ruski, pierwszy raz wspomniany (w Kronice Ipatijewskiej w 1158/9 roku) jako Konstantin, nazwany tak od imienia Konstantyna Strosławicza, urzędnika kniazia Jarosława Osmomysła.

Po wcieleniu Rusi Czerwonej przez króla Kazimierza Wielkiego Śniatyn został siedzibą starostwa (1349) ziemi halickiej Królestwa Polskiego.

Król Polski i Wegier Ludwik Andegaweński obsadził gród załogą węgierską.

Za panowania Władysława Jagiełły Śniatyn powrócił do Polski.

W Śniatynie król Władysław Jagiełło przyjął hołd (1415) hospodara wołoskiego Aleksandra i jego bojarów.

Tenże hospodar "śniatyński gościniec zarąbał" skutkiem czego jarmarki przeniosły się pod Chocim. Gdy przywrócono później swobodę podróżowania, jarmarki chocimskie pozostały konkurencją dla Śniatynia.

Król Kazimierz Jagiellończyk nadał Śniatynowi (1448) lokację na prawie magdeburskim. 20 września 1485 roku król odwiedził miasto.

W 1490 roku kilka tysięcy powstańców prowadzonych przez chłopa Iwana Muchę z Bukowiny opanowało ziemię halicką. zajmując Halicz, Kołomyję i Śniatyn. Chłopi zostali rozbici w bitwie pod Śniatynem w starciu z rycerstwem polskim i krzyżackim. Mucha miał jeszcze stawać na czele zrewoltowanego chłopstwa w 1491 (jako Andrzej Borula) i 1492 roku, kiedy został schwytany i zmarł w więzieniu w Krakowie.

Król Jan Olbracht, powracając z nieudanej wyprawy na Wołoszczyznę z resztą ocalałych wojsk - "za króla Olbrachta wyginęła szlachta" - przeprawiał się w Śniatynie przez Prut (1497).

W 1531 hospodar wołoski Petryło najechał Pokucie aż po Halicz, paląc Śniatyn. Po kolejnym najeździe wołoskim król Zygmunt August zwolnił mieszczan Śniatynia z płacenia podatków przez 8 lat.

W XVI wieku w sąseidztwie powstał Nowy Śniatyn, później dzielnica miasta. Przed 1568 rokiem w Śniatyniu istniała parafia katolicka.

Po epidemii morowego powietrza (1570) było tu ponad 180 domostw (1572).

W marcu 1576 książe siedmiogrodzki, Stefana Batory, obrany na króla Polski, w drodze na koronację do Krakowa był witany w Śniatynie.

Śniatyn słynął wówczas z organizacji jarmarków z udziałem kupców węgierskich, wołoskich i greckich Sprzedawano tu przede wszystkim wosk, miód, konie i bydło.

Podczas corocznego jarmarku (1589) Turcy napadli na Śniatyn podpalając domy i uprowadzając kupców.

Kolejne przywileje królewskie dla miasta (1579,1598) nakazywały kupcom zatrzymywanie się w Śniatynie i zezwalały na przeznaczenie części podatków na umocnienia zamku.

Przez okolice Śniatynia wiódł bowiem jeden z głównych szlaków najazdów tatarskich - szlak wołoski. Od 1590 do 1648 roku Tatarzy 29 razy napadli Śniatyn, 5-krotnie paląc miasto (m.in w 1594 roku).

Po kolejnych zniszczeniach król Zygmunt III Waza znów zwolnił (1613) Śniatyn od podatków na 8 lat.

Specjalny przywilej dla Ormian zezwolił im na budowę na budowę kościoła (1628). W 1643 roku Piotr Potocki, starosta śniatynski ufundował klasztor dominkanów (skasowany w 1788 roku przez cesarza Austrii Józefa II).

W 1655 roku niedawno odnowiony zamek śniatynski zajęły i zniszczyły oddziały kozackie.

W 1673 roku w drodze pod Chocim w mieście zatrzymały się wojska Jana Sobieskiego, hetmana wielkiego koronnego.

Gdy w w 1751 roku papież Benedykt XIV przeniósł do Śniatynia rezydencję biskupów bakońskich (wołoskich), arcybiskup lwowski Hieronim Sierakowski podniósł kościół parafialny w Śniatyniu do godności katedry biskupstwa bakońskiego.

W 1772 roku Śniatyn został zagarnięty w I rozbiorze Polski przez Austrię. Stary i Nowy Śniatyn liczyły wówczas blisko 700 domostw. W mieście znajdował się kościół farny (wówczas katedra), klasztor dominikanów, kościół ormiański i 6 cerkwi.

Ostatni biskup diecezji bakońskiej, Dominik Karwosiecki, zarazem proboszcz śniatyński zmarł w 1788 roku, a reformy kościoła przeprowadzane przez cesarza Józefa II uniemożliwiły dalsze istnienie diecezji.

Kościół katolicki został w 1857 roku zastąpiony murowanym. Istniejąca od 1802 roku parafia grecko-katolicka wybudowała murowaną cerkiew św. Michała Archanioła (1838) i drewnianą cerkiew Wniebowstąpienia Bogurodzicy (1876). W 1847 roku powstał szpital.

W 1880 roku miasto liczyło 10,8 tys. mieszkańców - 40% Ukraińców, 38% Żydów i 18% Polakow.

Przez 40 lat wznoszono w Śniatyniu ratusz (1861-40) z najwyższą, nie tylko na Pokuciu, 50-metrową wieżą.

W drugiej połowie XIX wieku, 6 kilometrów od miasta poprowadzono linię Lwów (231 km) - Czerniowce, przy której powstała stacja Śniatyn-Załucze.

W II Rzeczypospolitej siedziba powiatu województwa stanisławowskiego.

Po zajeciu przez wojska sowieckie we wrześniu 1939 rozpcozął się terror sowieckich organów bezopieczeństwa. Pierwsze deportacje przeprowadzono w lutym i kwietniu 1940 roku.

Jak w całej Polsce, deportacje sowieckie odbywały się głównie wczesnym rankiem i dokonywane były przez uzbrojonych żołnierzy NKWD. Pozwalali oni zabrać z domu jedynie niezbędne rzeczy, dając na to niewiele czasu. Następnie deportowani byli przewożeni na stację kolejową, gdzie umieszczane ich w wagonach towarowych z drewnianymi pryczami, piecyk i otworem w podłodze do załatwiania potrzeb fizjologicznych. W jednym wagonie tłoczono kilka rodzin. Nie dostarczano odpowiedniej ilości jedzenia i picia.

Uzbrojeni strażnicy nie pozwalali na opuszczanie wagonów podczas nielicznych postojów. Na stacji końcowej w głębi Rosji funkcjonariusze NKWD przewozili wygańców do rozrzuconych w tajdze lub stepie specjalnych osiedli. Warunki życia na zesłaniu były skrajnie trudne. Czekała ich tam mordercza praca fizyczna, głodowe racje żywnościowe, brak opieki medycznej.

Na początku lipca 1941 roku Śniatyń zajęły sprzymierzone z Niemcami wojska rumunskie. Po tygodniu przy pomocy bojówek ukraińskich zamordowały pierwszych 20 Żydów.

Po ponad dwóch tygodniach kontrolę nad miastem przejęły oddziały węgierskie.

We wrześniu 1941 do Śniatyna weszły wojska niemieckie. Wkrótce Niemcy rozpoczęli rozstrzeliwanie Żydów w lesie Potoczek pod miastem. Pierwsze 500 osób zginęło od października do grudnia 1941.

Na początku 1942 roku rozpoczęto gromadzić Żydów na terenie tworzonego getta. 2 kwietnia 1942 wszystkich Żydów zgromadzono z pomocą policji ukraińskiej w budynku gimnazjum, gdzie przetrzymywano ich tydzień. Łącznie w tragicznych warunkach sanitarnych koczowało tam 5 tys. osób.

Nielicznych uciekinierów kierujących się na Bukowinę latem 1942 wyłapywały patrole rumuńskiej policji.

W lipcu 1942 do getta przywieziono kolejny transport Żydów z Zabłotowa.

7 września 1942 roku rozpoczęto likwidację getta. Oddziały niemieckie i pomagająca im policja ukraińska wzniecili pożary, aby zmusić ukrywających się do wyjścia na zewnątrz, gdzie byli mordowani.

Zabito wszystkich ludzi ukrywających się w gimnazjum. Ostatnie 1,5 tys. osób poprowadzono 4 km na stację kolejową, skąd wywiezionio ich na eksterminację w obozie zagłady w Bełżcu.

Niemcy ogłosili Śniatyn miastem wolnym od Żydów. Tylko 15 ludzi uratowało się uciekając do Rumunii.

Na początku ponownej okupacji sowieckiej (1944-91) zmuszono do wyjazdu miejscowych Polaków.
fot.

Wywieziony przez repartiantów cudowny obraz Matki Bożej Śniatynskiej trafił do kościoła Warzyniu, a następnie Kościoła p.w. Matki Bożej Szkaplerznej na rynku w Brzegu Dolnym.

W kwietniu 1946 roku do tego miasta na Dolnym Śląsku trafiła 281-osobowa grupa Polaków ze Śniatyna i Glinnej Nawoni.

Od 1991 roku Śniatyń jest miastem rejonowym obwodu iwano-frankowskiego (stanisławowskiego) Ukrainy, liczy 11 tys. mieszkańców - tyle samo, co w 1897 roku.


Wydrukuj stronę