Stanisławów, Panorama z początku XX wieku
Stanisławów, Panorama z początku XX wieku
Ratusz w Stanisławowie, widok z pocz. XX wieku
Ratusz w Stanisławowie, widok z pocz. XX wieku
Stanisławów, kościół kolegiacki p.w. Najświętszej Maryi Panny

Stanisławów, kościół kolegiacki p.w. Najświętszej Maryi Panny po kapitalnym remoncie (1892), widok z początku XX wieku

Stanisławów, kościół kolegiacki p.w. Najświętszej Maryi, widok współczesny
Stanisławów, kościół kolegiacki p.w. Najświętszej Maryi, widok współczesny
Fot. Biuro podróży "Eko-Tourist"
Stanisławów, pierwszy drewniany kościół fundacji soboru armeńskiego (1742) przebudowano (1762) na murowany, rysunek z początku XX wieku

Stanisławów, pierwszy drewniany kościół fundacji soboru armeńskiego (1742) przebudowano (1762) na murowany, rysunek z początku XX wieku

Stanisławów, dawny kościół ormiański, (obecnie zamieniony na cerkiew prawosławną), widok współczesny

Stanisławów, dawny kościół ormiański, (obecnie zamieniony na cerkiew prawosławną), widok współczesny
fot. Janusz Trybus, Biuro Podróży "Top"

Cudowny obraz Matki Bożej z kościoła ormiańskiego w Stanisławowie, po II wojnie światowej, przewieziony do kaplicy ormiańskiej w Gdańsku

Cudowny obraz Matki Bożej z kościoła ormiańskiego w Stanisławowie, po II wojnie światowej, przewieziony do kaplicy ormiańskiej w Gdańsku

Dawny murowany kościół jezuitów, wybudowany (1753-63) wg projektów S. Potockiego i H. Dalke w miejsce wcześniejszego drewnianego (1720-27). Obecnie greckokatolicki sobór (katedra)  metropolitarny.

Dawny murowany kościół jezuitów, wybudowany (1753-63) wg projektów S. Potockiego i H. Dalke w miejsce wcześniejszego drewnianego (1720-27). Obecnie greckokatolicki sobór (katedra) metropolitarny, widok z początku XX wieku

Pomnik Adama Mickiewicza wybudowany (1898) w setną rocznicę urodzin.
Pomnik Adama Mickiewicza wybudowany (1898) w setną rocznicę urodzin.
Fot. Biuro podróży "Eko-Tourist"
Dawna synagoga (1895-99) przy Placu Mickiewicza wg projektu Wilhelma Stiasnego, zbudowana na miejscu wcześniejszej (1761), spalonej podczas pożaru miasta (1868).

Dawna synagoga (1895-99) przy Placu Mickiewicza wg projektu Wilhelma Stiasnego, zbudowana na miejscu wcześniejszej (1761), spalonej podczas pożaru miasta (1868).
fot. Janusz Trybus, Biuro Podróży "Top"


Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Stanisławowskie
 II Rzeczpospolita
 STANISŁAWÓW
ukr. Станіслав, (Станіславів)
ros. Станислав, Stanislau
od 1962
ukr.Івано-Франківськ, Ivano-Frankivsk
ros., sow. Ивано-Франковск


Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna

Stolica Pokucia i województwa II Rzeczpospolitej, siedziba biskupa unickiego. Miasto pomiędzy rzekami Bystrzycy Nadwórniańskiej i Bystrzycy Sołotwińskiej, duże skupisko Ormian.

Miejscowość pierwszy raz wzmiankowana w 1437 roku jako wieś Zabłotów. Na jej miejscu Andrzej Potocki wybudował miasto fortecę - Stanisławów.

Król Jana Kazimierz nadał 7 maja 1662 roku dla Stanisławowa prawa miejskie (magdeburskie) z uprawnieniami samorządowymi i organizowania cotygodniowych jarmarków. W tym samym roku zbudowano pierwszy drewniany kościół katolicki w mieście.
Herb Stanisławowa
Herb Stanisławowa

14 sierpnia 1663 Jan Kazimierz nadał we Lwowie Stanisławowi zatwierdził prawa magdeburskie de jure oraz nadał miastu herb. Miasto nazwano Stanisławowem na cześć 12-letniego syna Andrzeja Potockiego - Stanisława (poległego w bitwie pod Wiedniem 12 września 1683 roku). Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Wkrótce powstał pierwszy, drewniany ratusz (1666).

Tutaj zmarł (1667) Stanisław Rewera Potocki, hetman wielki koronny, starosta halicki, wojewoda krakowski.

15 kwietnia 1669 roku Andrzej Potocki utworzył kolegium jezuickie z filiami uniwersytetu krakowskiego.

W Stanisławowie przebywał (1672) Ulrich von Verdum, który w swym "Dzienniku" opisał miasto oraz ratusz.

Przebudowany kościół parafialny (1672-1703) według projektu F. Korassini i K. Bene) jest najstarszą zachowaną budowlą Stanisławowowa.

Na początku września 1676 armia turecka podeszła pod Stanisławów, lecz nie mogła szturmem zdobyć miasta. Oblężenie tureckie spowodowało jednak olbrzymie zniszczenia. Musiano m.in. rozebrać mocno uszkodzony ratusz. Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Wobez znacznych rozmiarów zniszczeń Sejm Rzeczypospolitej zwolnił (1677) mieszkańców od podatków. Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Według projektu inżyniera Karola Bene umocniono zamek (1679-82) i wybudowano arsenał (1680). Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Sejmik w Haliczu nadał Stanisławowi (1680) tytuł stolicy Pokucia. Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Mnisi Zakonu Trójcy Przenajświętszej - trynitarze wybudowali drewniany klasztor i kościół (1690). Stanisławów,historia, Stanisławowa,dzieje,Stanisławów

Rozpoczęto trzecią przebudowę miejskiego ratusza (1695), który przetrwał do wielkiego pożaru miasta (1868).

12 września 1691 roku zmarł założyciel miasta Andrzej Potocki, hetman wielki koronny. Jego syn Józef Potocki - hetman wielki koronny, starosta halicki władał miastem przez następne pół wieku (1700-51).

W mieście gościł Franciszek Rakoczy (od 1704 książę Siedmiogrodu, a od 1705 Węgier), przywódca powstania przeciw Habsburgom.

W centrum miasta ukończono budowę (1703) murowanego kościoła parafialnego p.w. Najświętszej Marii Panny Łaskawej.

Podczas III wojny północnej Kozacy i carscy żołnierze zajęli (1707) Stanisławów. Podczas rocznej okupacji (1707-08) dokonali wiele zniszczeń i rabunków.

Efektem wojny i głodu była epidemia zaraza morowej, która ogarnęła (1709-11), zamieszkałe przez ok. 1,5 tysiąca osób miasto.

W 1713 roku rozpoczęto odbudowę miasta. Wkrótce (1719) Józef Potocki sprowadził do Stanisławowa jezuitów, Fundując (1720-27) kościół i klasztor jezuicki, przy którym powstało pięcioklasowe kolegium.

W 1730 roku miasto nawiedziła epidemia dżumy.

W 1732 roku zbudowano w miejsce starego drewnianego, murowany klasztor i kościół trynitarzy, który częściowo spalił się podczas pożaru (1868).

Podczas wojny o sukcesję polską (1733-35) wojska rosyjskie, mające osadzić na polskim tronie Augusta III znów obległy Stanisławów..

Przebudowano kolegium jezuickie w stylu barokowym (1744).

Od 1784 gimnazjum państwowe, jedno z pierwszych na terytorium Pokucia.

25 kwietnia 1754 roku na stanisławowskim rynku stracono rozbójnika Wasyla Bajuraka (następcę słynnego Dowbosza) .

Miasto odziedziczyła po Potockich (1760) Katarzyna Kossakowska.

Bezkarnie przemieszczjące się przez Rzeczpospolitą wojska rosyjskie, tolerowane przez ogarnięty saską anarchią kraj, 7 stycznia 1764 roku zajęły (oddział kniazia Daszkowa) fortecę stanisławowską, okupując ją do 5 października 1764 roku.

Pierwszy browar stanisławowski powstał (1767) przy ul. Nowogrodzkiej 49.

Ponownie rosyjskie pułki wkroczyły do miasta wpościgu za konfederatami barskimi (1768). Niebawem kolejna morowa zaraza (1770) opanowała miasto.

W I rozbiorze Polski Stanisławów został zagarnięty (1772) przez Austrię. 25 października 1772 roku do miasta weszli pierwsi żołnierze austriaccy.

Zaborca zaczął wprowadzać swoje porządki. Połączono (1792) obwody tyśmienicki i kołomyjski - w jeden stanisławowski.

Podczas objazdu po Pokuciu cesarz Józef II odwiedził (1783) Stanisławów, przyjęty uroczyście przez rodzinę Potockich.

Niebawem do Stanisławowa przyłączono (1786) przedmieścia.

Katarzyna Kossakowska sprzedała (1797) część majątku bratu Piotrowi Potockiemu. Wkrótce majątek Potockich przeszedł (1801) na własność państwa austriackiego.

Nakaz cesarza Austrii (1804) wyburzenia murów miejskich zrealizowano do 1812 roku. Rozebranie murów całkowicie zmieniło wygląd miasta (wały rozbierano do 1870 roku).

6 czerwca 1809 roku po zwycięskiej kampanii armii Księstwa Warszawskiego, walczącej z Austriakami, książę Józef Poniatowski zajął Stanisławów i przebywał tu do końca lipca. Zaczęła powstawać nawet polska administracja. Polacy musieli się jednak wycofać zgodnie z postanowieniami pokoju w Schoenbrunn, zawartego przez Napoleona z Austrią i Rosją.

Podczas wojny Napoleona z Rosją (1812) w mieście stacjonowała I brygada 32 dywizji francuskiej gen. Durutte'a.

Dwa pożary (1826, 1835) nie zatrzymały rozwoju miasta. Uruchomiono pocztę, Polacy utworzyli Towarzystwo Muzyczne (1834) które później otrzymało imię Stanisława Moniuszki, rozpocząto wydawanie "Kuriera Stanisławowskiego" (1836-83).

Gorliwy austriacki starosta Milbacher swoim kosztem wybudował (1837) pomnik cesarza Franciszka I.

Tuż przed "Wiosną Ludów" Stanisławów liczył 11 tys. mieszkańców. Podczas wrzenia rewolucyjnego 8-30 maja 1848 działała w Stanisławowie filia ruskiej rady miejskiej ze Lwowa, rozwiązano wówczas szkoły jezuickie.

2 września 1848 ukazał się pierwszy numer "Dziennika Stanisławowskiego" wydanego przez Polskie Towarzystwo Demokratyczne (Wiktor Heltman), powstała Polska Narodowa Gwardia. Zbombardowanie Wiednia, Krakowa i Lwowa przez armię austriacką szybko stłumiło nastroje rewolyjne.

29 września 1855 na mocu ukazu cesarza Austrii, Stanisławów wszedł w skład namiestnictwa lwowskiego. We Lwowie ormiański ksiądz Sadok Barącz wydał (1858) monografię "Pamiątki miasta Stanisławowa". W mieście powstała kasa oszczędnościowa (1860) i jeden z pierwszych w Galicji młynów parowych (1860-61).

1 września 1866 roku uruchomiono poprowadzoną przez Stanisławów linię kolejową ze Lwowa do Czerniowiec.

28 września 1868 roku wielki pożar doszczętnie spalił rynek z ratuszem. Miasto jednak nadal się rozwijało. Wkrótce powstały (1869-71) budynek urzędu wojewódzkiego, magistrat, teatr i odbudowane centrum miasta z ratuszem, pierwsze gazowe latarnie i dworzec kolejowy (1876), fabryka wódek i spirytusu.

Zrzeszeni w filii (1884) Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" ze Lwowa polscy obywatele miasta wznieśli (1895 ) gmach Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół" wg projektu krakowskiego architekta Karola Zaremby. Stanisławów liczył wtedy ponad 18 tys. mieszkańców.

Przez rok w Stanisławowie przebywał (1898-99), wówczas jako oficer armii austro-węgierskiej Józef Haller.

Powstał Polski Związek Naukowo - Literacki (1902), zbudowano gmach (1905) Krakowskiego Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych tzw. "Florianki". Pod przejazdem kolejowym wybudowano wiadukt wołczyniecki (1906).

Austriacy zgodzili się na utworzenie ukraińskiego gimnazjum (1905).

W 1907 w mieście powstało pierwsze kino na ziemiach polskich, funkcjonujące do wybuchu II wojny światowej, prowadzone przez inż. Leona Harasiewicza, liczące 200 miejsc.

W 500 rocznicę bitwy pod Grunwaldem odsłonięto (1910) 6-metrowy obelisk w parku im. cesarzowej Elizabeth.

14 kwietnia 1912 roku w Stanisławowie gościł arcyksiążę Karol Franciszek Józef Habsburg (1916-18) ostatni cesarz Austro-Węgier), ogłoszony w 2004 roku błogosławionym.

Podczas I wojny światowej leżące blisko granicy z Rosją miasto poniosło ciężkie straty. Ogień artylerii zniszczył trzecią część zabudowy wraz z ratuszem.

1 listopada 1918 roku Stanisławów zostało na krótko siedzibą władz Zachodniej Ukraińskiej Republiki Ludowej, której wojska zajmowały miasto do maja 1919 roku. Jej prezydentem został Eugeniusz Petruszewicz. 26 lutego 1919 roku do miasta przyjechał główny ataman kozacki Semen Petlura.

27 maja 1919 wojsko polskie wyzwoliło Stanisławów, które w odrodzonej II Rzeczypospolitej zostało stolicą województwa.

W II Rzeczypospolitej wybudowano nowy ratusz (1929-35) w stylu modernistycznym z 47-metrową wieżą według projektu inż. Treli. Wcześniej przeniesiono targowisko na plac targowy, kilkadziesiąt metrów od rynku.

W latach 1939-41, 1944-91 Stanisławów znajdował się pod okupacją sowiecką z przerwą na okupację niemiecką (1941-44).

W 1962 roku - w 300-lecie miasta władze sowieckie zmieniły nazwę Stanisławowa na Iwano-Frankowsk, która jest używana także obecnie przez Ukraińców.

Od 1991 roku miasto obwodowe obwodu iwano-frankowskiego Ukrainy.

Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna

Więcej informacji:


Rajmund, Romualda Piżanowscy, Kalendarium dziejów Stanisławowa


Wydrukuj stronę