|
|
|
|
|
W 1995 roku zmieniono wezwanie stryjskiego kościoła p.w. Matki Bożej Królowej Polski na sanktuarium
Matki Bożej Piastunki Ludzkich Nadziei i kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny
|
fot. Archidiecezja Lwowska |
Cudowny obraz Matki Bożej Królowej Polski, przy której boku widnieją postaci św. Stanisława Biskupa i św. Kingi
|
fot. Archidiecezja Lwowska |
|
|
Mapa topograficzna okolic 1:100 000
Stanisławowskie
II Rzeczpospolita
STRYJ
ukr. СТРИЙ, Stryi
|
Stanisławowskie Dolina, Kałusz, Nadwórna, Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów mapa 1:75 000 |
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów |
|
Dolina, Mizuń, Rożniatów |
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna |
Miejscowość na lewym brzegu rzeki Stryj (dopływu Dniestru), wzmiankowana w 1391 roku, krótko po przyłączeniu ziemi halickiej przez Kazimierza Wielkiego do Polski. Prawa miejskie Stryj otrzymał (1431) za panowania Władysława Jagiełły.
W I rozbiorze Polski zagarnięty (1772) przez Austrię.
Pomimo budowy linii kolejowej (1872-75) rozwój miasta został zahamowany. Spwodował to wielki pożar, który w drugiej połowie XIX wieku pożar zniszczył doszczętnie miasto. Musiało ono być wznoszone niemal od początku.
Absolwentami gimnazjum w Stryju byli:
W II Rzeczypospolitej Stryj był miastem powiatowym, ważnym węzłem komunikacyjnym, w mieście działało kilka fabryk. Do drugiej wojny zamieszkiwali je głównie Polacy i Żydzi.
Parafia powstała już w XIV wieku, obecny kościół został zbudowany (po pożarze miasta) w 1888 roku. Zniszczony dach kościoła został (2002) odrestaurowany.
Stryj był rodzinnym miastem Kornela Makuszyńskiego (1884-1953), powieściopisarza, felietonisty, poety, autora książek dla dorosłych, dzieci i młodzieży, m.in. "O dwóch takich, co ukradli księżyc", "Przyjaciel wesołego diabła", "Awantura o Basię", "Szaleństwa panny Ewy", "Panna z mokrą głową", "Szatan z siódmej klasy", a także kilku ksiąg przygód Koziołka Matołka i małpki Fiki-Miki. W jednej z bajek wspominał o budzącym go zegarze na wieży kościelnej w Stryju.
W 1905 urodził się w Stryju Julian Stryjkowski, właściwie Julian Stark (zm. 1996), prozaik, członek Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, więziony (1935-36) za przynależność do niej, podczas sowieckiej okupacji Lwowa (1939-41) redagował polskojęzyczny dziennik "Czerwony Sztandar". Redaktor tygodnika "Wolna Polska" w Moskwie (1943-46), a następnie Polskiej Agencji Prasowej i miesięcznika Twórczość (1954-78). Napisał m.in. zekranizowaną nowelę "Austeria", "Głosy w ciemności" oraz powieści o tematyce biblijnej.
Stryj był siedzibą powiatu województwa stanisławowskiego II Rzeczypospolitej. W 35-tysięcznym mieście ponad połowę mieszkańców stanowili Polacy. Żyło tu 12 tysięcy Żydów, kilka tysięcy Ukraińców, kilkuset Niemców.
Koło Stryja, na plebanii unickiej we wsi Uhrynów Stary
urodził się w styczniu 1909 roku Stepan Bandera, nacjonalistyczny polityk ukraiński, organizator działań terrorystycznych, członek Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO)-1927, Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN)-1929, szef propagandy Egzekutywy Krajowej OUN-1931, prowodnyk OUN na całą Polskę oraz komendant krajowy UWO-1933.
Po zajęciu Stryja przez wojska sowieckie we wreśniu 1939 roku rozpoczęły się aresztowania Polaków, podejrzewanych o działalność patriotyczną, deportacje całych rodzin. Po ataku Niemiec na Związek Sowiecki w nocy z 1 na 2 lipca 1941 funkcjonariusze sowieckiego NKWD rozstrzelali w piwnicach i na podwórzu więzienia osoby skazane na większe wyroki. resztę więżnów wywieziono koleją 2 lipca w głąb Rosji.
Getto w Stryju powstało wiosną 1942 roku. Według różnych szacunków stłoczono tu około 15 tys. Żydów ze Stryja oraz z okolicy. W 1943 roku żandarmeria niemiecka wraz z ukraińskimi oddziałami pomocniczymi rozpoczęły likwidację getta.
Przez trzy dni trwały łapanki i gwałty, w których niechlubną rolę odegrała milicja żydowska, przez mieszkańców znienawidzona na równi z Niemcami. "Najwięcej się bałam milicjantów żydowskich, bo widziałam, jak bili nasze dzieci nahajkami" - zeznawała po wojnie Heda Stols.
W lipcu 1944 roku oddziały Lwowskiego Obwodu Armii Krajowej uczestniczyły w walkach z Niemcami podczas wkraczania armii sowieckiej. Jak wszędzie na Kresach spotkały ich za to aresztowania, więzienia i mordy dokonywane przez sowieckich oprawców.
Podczas ponownej okupacji sowieckiej (1944-91) kościół w Stryju był jednym z trzynastu w całej archidiecezji lwowskiej otwartych przez cały okres komunizmu. Przed wojną na tym terenie funkcjonowało ponad 1000 kościołów katolickich.
Od 1991 roku Stryj leży w obwodzie lwowskim Ukrainy, liczy 78 tys. mieszkańców (1993). Żyje tu około tysiąc Polaków. Działa Towarzystwo Kultury Polskiej w Stryju.
Parafia obsługuje również kościół w Skole u podnóża Karpat, 38 km od Stryja.
Więcej informacji:
Kamień z serca, Marek Maldis ujawnia tajemnice zbrodni ludobójstwa w Hołobutowie
Artur Grottger (1837-67) rysownik, malarz, ilustrator, zaliczany do głównych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim pozostał w świadomości narodowej jako autor kilku cykli sugestywnych ilustracji poświęconych powstaniu styczniowemu - Warszawa I (1861), Warszawa II (1862), Polonia (1863), Lithuania (1864-66)
Wilam Horzyca wybitny inscenizator, krytyk teatralny, członek grupy Skamander, dyrektor wielu teatrów m.in. we Lwowie (1931-37),
Kazimierz Wierzyński (ur. 1894) - poeta, prozaik, eseista, członek Drużyn Strzeleckich, ochotnik (1914) Legionu Wschodniego, jenic rosyjskiego obozu w Riazaniu (1915-18). członek (1918) Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w Kijowie. oficer Wojska Polskiego (1919-21), pracownik Biura Prasowego Naczelnego Dowództwa. później redaktor naczelny " Przeglądu Sportowego" i tygodnika "Kultura" w Warszawie. Od 1938 członek Polskiej Akademii Literatury, od wybuchu II wojny światowej na emigracji, zmarł w Londynie (+ 1969).
Był inicjatorem zamachów terrorystycznych - na konsulat sowiecki we Lwowie (1933) oraz zabójstwa ministra spraw wewnętrznych II Rzeczypospolitej, Bronisława Pierackiego (1934), za co został skazany (1936) na karę śmierci, zamienioną na dożywocie. Uwolniony przez władze III Rzeszy, po rozłamie w OUN - stanął na czele frakcji "Banderowców".
Zainicjował w Krakowie (którego przyłączenia do Ukrainy się domagał) Ukraiński Komitet Narodowy (1941) oraz Legion Ukraiński. 30 czerwca 1941 ogłosił we Lwowie powstanie niepodległego państwa ukraińskiego. W lipcu 1941 aresztowany przez Niemców i osadzony w obozie w Sachsenhausen (do września 1944).
Współtworzył w Weimarze (styczeń 1945) Ukraiński Komitet Narodowy oraz Ukraińską Armia Narodową. Zamordowany (1959) w Monachium przez agenta KGB. Jego pomnik stoi dzisiaj na jednym z placów Stryja.
550 Żydów zabito na miejscu, 5 tysięcy załadowano do wagonów i wymordowano w Hołobutowie (wieś 10 km od Stryja, gdzie wymrodowano łącznie ok. 14 tys. Żydów) lub skierowano do obozu zagłady w Bełżcu. Getto w Stryju zostało zlikwidowane w sierpniu 1943 roku.
Zachowana synagoga została zdewastowana po wojnie przez Sowietów, którzy próbowali zbudować tu kompleks rekreacyjny z basenem.
|
|
Stanisławowskie Dolina, Kałusz, Nadwórna, Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów mapa 1:75 000 |
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów |
|
Dolina, Mizuń, Rożniatów |
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna |