Panorama Tłumacza, widok z pocz. XX wieku


XIX-wieczny herb Tłumacza
Pokaż na mapie
Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Stanisławowskie
 II Rzeczpospolita
 TŁUMACZ
ukr. ТЛУМАЧ, Tlumach


Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna

Miejscowość nad lewym brzegu Potoku Tłumackiego (prawy dopływ Dniestru)

Parafię w Tłumaczu miał ufundować król Kazimierz Wielki. Książe Władysław Opolczyk, zarządzający Rusią jako namiestnik króla Węgier i Polski, Ludwika Andegaweńskiego nadal Tłumacz Mikołajowi Korytko.

Tłumacz był siedziba starostwą województwa ruskiego I Rzeczypospolitej.

Tłumacz był obdarzany przywilejami przez królów: Władysława Jagiełłę (1403) i Kazimierza Jagiellończyka (1485).

W XVI wieku miejscowość wielokrotnie niszczyły najazdy tatarskie.

W połowie XVII wieku Tłumacz został zniszczony przez Kozaków i wojska księcia Siedmiogrodzkiego Rakoczego (1657)

Król Jan III Sobieski założył tu obóz i dokonał przeglądu wojsk (1686) przed wyprawą na Bukowinę.

Cerkiew unicką św. Trójcy i monastyr bazylianów zbudowano w Tłumaczu przed 1724 roku.

Tłumacz zagarnęła w I rozbiorze Polski (1772) Austria. Po likwidacji starostwa (1801) władze zaborcze przekazały dobra tłumackie Tadeuszowi Dzieduszyckiemu, jako częścioy ekwiwalent za przejęcie jego majątku w Kossowie.

Jego potomek, Henryk Dzieduszycki zbudował w Tłumaczu (1839) nowoczesną cukrownię. Inwestycję jednak od początku prześladował pech.

Po pożarze (1840) odbudowano cukrownię w innym miejscu na płaskowyżu na zachód od miasta, w miejscu dotychczasowej gorzelni, Wykorzystaną nowatorską podówczas metodą pozyskiwania cukru z buraków cukrowych i zainstalowano prasy hydrauliczne. Niestety produkcja nie zapewniała planowanych zysków.

Wielkie środki zainwestowane w cukrownię doprowadziły po śmierci Dzieduszyckiego (1845) do licytacji całego majątku Dzieduszyckich (1846).

Nowy właściciel Wertheimstein dokonał kolejnych inwestycji, m.in zakupił kotły parowe, wybudował fabrykę maszyn rolniczych, parowy wodociąg, zbudował mosty, śluzy, osuszył moczary na łąki, rozpoczął ekploatację gipsu, wapna i torfu.

Zwielokrotnienie produkcji, także na eksport, nie pozwoliło jednak na spłatę ogromnych kredytów. Po bankructwie Wertheimsteina (1852) cukrownia należała do Towarzystwa Akcyjnego z udziałem banków-wierzycieli z Kolonii. Cukrownia wciąż jednak przynosiła straty. Spółka została zlikwidowana, cukrownia ostatecznie zamknieta (1876).

Blisko 40 lat działalność cukrowni spowodowała podniesienie poziomu materialnego okolic Tłumacza, ulepszenie drogi, meliorację bardzo zabagnionych wcześniej pól.

W 1880 roku w Tłumaczu mieszkało 5 tys. mieszkańców: głównie Ukraińców (48%) i Polaków (43%)

W powiecie zamieszkałym przez 80 tys. ludzi dominowali Ukraińcy (73%), Polacy (23%) i Żydzi (4%).

W drugiej połowie XIX wieku poprowadzono linię kolejową ze Lwowa przez Tyśmienicę, Tłumacz do Czerniowiec. Nowy murowany kościół katolicki p.w. św. Anny zbudowano w 1876 roku.

Po wyzwoleniu w 1919 roku Tłumacz był miastem powiatowym II Rzeczypospolitej.

Po ponownej okupacji sowieckiej (1939-41, 1944-91) i niemieckiej (1941-44) miasto od 1991 roku należy do obwodu iwano-frankowskiego (stanisławowskiego) Ukrainy, liczy 9 tys. mieszkańców.

Stanisławowskie
Dolina, Kałusz, Nadwórna,
Rohatyń, Stanisławów, Stryj, Żydaczów
 mapa 1:75 000 
PN - ZACH
Chodorów, Stryj, Żurawno, Żydaczów
PN - WSCH
Bursztyn, Halicz, Kałusz, Rohatyń, Wojniłów
PD - ZACH
Dolina, Mizuń, Rożniatów
PD - WSCH
Bohorodczany, Delatyń, Nadwórna


Wydrukuj stronę