fot. Mariusz Wolter |
Mapa topograficzna okolic 1:100 000
Podole
II Rzeczpospolita
Tarnopolskie
OKOPY ŚW. TRÓJCY
|
Tarnopolskie - Borszczów, Czortków, Kopyczyńce, Zaleszczyki Podolskie (I RP) - Felsztyn, Jarmolińce, Kamieniec Podolski mapa 1:75 000 |
W celu blokowania Kamieńca, zdobytego (1672) przez Turków, na przesmyku, gdzie płynące w głębokich jarach Dniestr i Zbrucz zbliżają się do siebie, by potem znów się rozdzielić i połączyć rozpoczęto (1684) twierdzy.
Usypane w ciągu 6 tygodni przez wojsko wały i szańce ziemne nazwano pierwotnie Okopem Góry Świętej Trójcy.
Prace nadzorował Stanisław Jan Jabłonowski, kasztelan krakowski i hetman wielki koronny, zaprojektował Tylman z Gameren, a robotami kierował Marcin Kącki (1635-1710), generał artylerii konnej, późniejszy kasztelan.
Ukończona (1692) już pod koniec panowania Jana III Sobieskiego, forteca trzymała w szachu tureckie załogi Kamieńca Podolskiego (odległego o 20 km) i Chocimia (8 km), nękając je organizowanymi stąd wypadami (od 1692 roku). Król Jan III ufundował (1683) kościół św. Trójcy, którego ruiny istnieją do dziś.
Po odzyskaniu przez Rzeczypospolitą Podola z Kamieńcem (1699) Okopy przestały pełnić funkcję obronną i zaczęły podupadać.
Król August II nadał osadzie wokół twierdzy prawa miejskie (1700). Rozbudowa miasteczka była możliwa w dużej mierze dzięki kamieniowi z rozbieranej fortecy.
W zrujnowanej twierdzy schronili się konfederaci barscy. Kazimierz Pułaski dowodził obroną (1769) przed wojskami rosyjskimi.
W I rozbiorze Rzeczypospolitej (1772) zagrabione przez Austrię, Okopy były najdalej na wschód wysuniętym przyczółkiem cesarstwa austriackiego.
Ich nazwą posłużył się Zygmunt Krasiński w "Nieboskiej Komedii". Jako symbol polskości Kresów na początku XX wieku częściowo odrestaurowano staraniem Polaków spod zaboru austriackiego. Wmurowana w Bramę Kamieniecką tablica na czarnym marmurze głosiła "Bramy te dawnej twierdzy nazwanej Okopami św. Trójcy, zrestaurowano kosztem kraju, staraniem konserwatora zabytków starożytnych, Mieczysława hr. Dunin-Borkowskiego, prezesa Rady Powiatowej Borszczowskiej w 1905 r."
Po I wojnie światowej Okopy powróciły do Rzeczypospolitej, znajdując się znów na jej rubieżach tuż przy zbiegu granic z Rumunią i Związkiem Sowieckim. Do znajdujących sie pod twierdzą sadów morelowych, zjeżdżali "letnicy dla kuracji winogronowej".
Po 17 września 1939 roku okupowane przez wojska sowieckie, następnie od lipca 1941 niemieckie i ponownie sowieckie (1944-91).
Obecnie (od 1991) wioska Okopi na Ukrainie.
 | ||
 | Od baszt Świętej Trójcy do wszystkich szczytów skał, po prawej, po lewej, z tyłu i na przodzie leży mgła śnieżysta, blada, niewzruszona, milcząca, mara oceanu , który niegdyś miał brzegi swoje, gdzie te wierzchołki czarne, ostre, szarpane, i głębokości swoje, gdzie dolina, której nie widać, i słońce, które jeszcze się nie wydobyło.
Okopy Świętej Trójcy - trupy naokoło - działa potrzaskane- broń leżąca na ziemi - tu i ówdzie biegną żołnierze - Mąż oparty o szaniec, Jakub przy nim.
Zygmunt Krasiński, | |
Więcej informacji:
Klub Przyjaciół Starego Przemyśla