Podole
 II Rzeczpospolita
 Tarnopolskie

 PODHORCE


Tarnopolskie - Brody, Radziechów, Tarnopol, Zbaraż, Zborów, Złoczów, Wołyńskie - Dubno, Horochów, Krzemieniec
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Beresteczko, Boremel, Brody, Łopatyń, Radziwiłłów

PN -  WSCH
Dubno, Krzemieniec, Poczajów

PD -  ZACH
Olesko, Podhorce, Podkamień, Pomorzany, Zborów, Złoczów

PD - WSCH
Horodyszcze, Tarnopol, Załoźce, Zbaraż

"Zamek w Podhorcach jest bez wątpienia najpiękniejszą budowlą w Polsce, a nawet w każdym innym kraju należałby do gmachów niezwykłych" - tak pisał pod koniec XVII wieku o podhoreckim pałacu dworzanin Francois d'Alerac.

Podhorce położone są na stoku wzgórz Woroniaków, 80 km na wschód od Lwowa. Przebiega tutaj europejski dział wodny, część wsi należy do dorzecza Wisły, część do Dniepru. Nazwa Podhorce wywodzi się z położenia miejscowości "pod górą".

W 1440 roku król Władysław Warneńczyk nadał prawo własności dotychczasowemu dzierżawcy Januszowi Podhoreckiemu herbu Belina. W 1633 roku kupił Podhorce hetman wielki koronny i kasztelan krakowski, dziedzic niedalekich Brodów - Stanisław Koniecpolski herbu Pobóg. Przebudował go na wspaniały pałac, pomnik chwały swojego rodu. Rezydencja na wyniosłej skarpie była widoczny z odległości wielu kilometrów. W czasie wojen kozackich zamek ucierpiał tylko nieznacznie

Wnuk hetmana, także Stanisław, część majątku z Podhorcami zapisał Jakubowi Sobieskiemu, synowi króla Jana III. Od jego brata - Konstantego zamek nabył w 1718 r. hetman Stanisław Rzewuski. Rzewuscy przywrócili go do dawnej świetności. Wacław Rzewuski dobudował jedną kondygnację. Całość została zwieńczona postaciami Atlasa dźwigającego kulę ziemską (kula spadła z dachu i obecnie znajduje się wewnątrz zamku) i układ słoneczny (stoi do dziś na swoim miejscu). Z drugiej stronie zamku, na zboczu, znajdował się ogród włoski na trzech obniżających się tarasach.

W Podhorcach Rzewuscy mieli teatr nadworny, w którym wystawiał własne sztuki Julian Ursyn Niemcewicz. Sale zamkowe były bogato wyposażone w meble i obrazy. Tu odbyło wesele księcia Karola Radziwiłła i tu Rzewuscy podejmowali cesarza Franciszka I.

Mieszkali w Podhorcach także inni sławni Rzewuscy: Seweryn - targowiczanin i Wacław - emir Tadż ul-Fahr, powstaniec listopadowy, bohater utworów Słowackiego (Duma o Wacławie Rzewuskim) i Mickiewicza (Farys). W Podhorcach urodził się Euzebiusz Słowacki - ojciec Juliusza.

W czasach rozbiorów zamek ucierpiał od kwaterujšcych tu przez kilka lat wojsk moskiewskich, pod zaborem austriackim zlicytowano znaczną część wyposażenia, łącznie z blachą miedzianą z dachu.

Z upadku zamek podźwignął Leon Rzewuski, a po nim kolejny właściciel - książę Eustachy Sanguszko. Do 1914 r. pałac funkcjonował jako prywatne - ogólnie dostepne - muzeum. Podczas I wojny wobez zbliżania się frontu część zbiorów ewakuowano do dóbr Sanguszków w Sławucie, Niżnym Nowogrodzie. Konwój ciężarówek w ostatniej chwili zdołał się przedostać do Rumunii, skąd zbiory po podróży przez Europę dostały się aż do Brazylii. Z części zbiorów podhoreckich powstała fundacja kulturalna, która do dziś istnieje w Sao Paulo.

W latach 30. z powrotem kompletowano podhoreckie zbiory. Ostatnim właścicielem był Roman Sanguszko, właściciel słynnej stadniny koni. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległy portale, kominki, boazerie, obicia, piece i posadzki. W czasach ZSRR urządzono w zamku szpital przeciwgruźliczy. Po pożarze w lutym 1956 r. zawaliły się stropy I i II piętra.

W 1997 roku pałac został przejęty przez Lwowską Galerię Sztuki i rozpoczęły się skromne prace restauracyjne.

Barokowo-klasycystyczny kościół pw. św. Józefa i Podwyższenia Krzyża Świętego fundacji hetmana Wacława Rzewuskiego konsekrowany w 1766 jako świątynia zamkowa. Ma kształt 12-metrowej rotundy, postawionej na osi bramy wjazdowej do zamku, do której biegnie aleja lipowa.

W lipcu 1944 roku podczas sowieckiej ofensywy uległ on uszkodzeniu i splądrowaniu, zaś w 1945 został zamknięty. Od roku 1991 świątynia należy do Lwowskiej Galerii Sztuki, a w 1993 rozpoczęto remont.

Nieopodal zespołu pałacowego znajduje się również drewniana cerkiew unicka (obecnie prawosławna) św. Michała Archanioła z 1720 roku. Przy drodze do Złoczowa, na tzw. "Pleśnisku" znajduje się cerkiew św. Onufrego wraz z klasztorem Bazylianów - obie budowle z XVIII wieku.

Więcej informacji: BP Amigo


Wydrukuj stronę