Granicami między zaborcami: Cesarstwami Rosji i Austro-Węgier, widok sprzed 1914 r.
Panorama Podwołoczysk, widok z początku XX wieku
Dworzec kolejowy w Podwołoczyskach, widok od strony 'ruskiej'
Dworzec kolejowy w Podwołoczyskach
Hotel "Weigler" w Podwołoczyskach,
widok z początku XX wieku

Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Podole
 Tarnopolskie
 PODWOŁOCZYSKA
błędnie Podwołczyska, ukr. ПiДВОЛОЧИСЬК, Pidvolochysk


Wołyńskie (I i II RP)
powiat Krzemieniec, Ostróg, Zbaraż, Zasław
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Dermacz, Mizocz, Szumsk

PN -  WSCH
Białogródka, Milatyń, Ostróg, Zasław

PD -  ZACH
Podwołoczyska, Tichoml, Toki, Zbaraż

PD - WSCH
Bazalia, Czarny Ostrów, Kupiel, Lachowce, Teofipol

Miejscowość nad Zbruczem w powiecie skałackim, opodal dużego stawu (na północy). Położona przy drodze z Rohatynia i Tarnopola, i dalej Lwowa (185 km), na końcu malowniczej ongiś drogi ze Skałatu (52 km).

Do połowy XIX wieku przysiółek wioski Staromiejszczyzna. Za Zbruczem po rosyjskiej wówczas stronie granicy znajdowały się miejscowość Wołoczyska, od której pochodzi nazwa Podwołoczysk.

Po wybudowaniu kolei z Tarnopola do Wołoczysk i budowie stacji pogranicznej powstało tu bardzo szybko rozwijające się miasteczko.

Po kilku latach funkcjonowania w skomplikowanej strukturze administracyjnej i po wystosowaniu specjalnej petycji przez mieszkańców, "Najjaśniejszy Pan" cesarz austriacki Franciszek Józef II wydał sankcję powołującą osadę Podwołoczyska.

Miasto było głównym ośrodkiem handlu zbożem z przyległych gubernii cesarstwa rosyjskiego.

Przy granicznej stacji kolei Karola Ludwika znajdowała się siedziba "C.K. Głównego Urzędu Cłowego II klasy" Austro-Węgier.

Osiedlali się tu kupcy i przemysłowcy. Na środku pola, obok dworca kolejowego wybudowano hotele.

Około 1890 roku obok 1,9 tys. stałych mieszkańców (ponad 75% Żydów, ok. 25% Polaków) przebywała to spora grupa agentów handlowych z różnych krajów, prowadzących interesy z Rosją.

Handel skupiał się w rękach ludności żydowskiej, mającej doskonałe kontakty ze swoimi rodakami po rosyjskiej stronie granicy. Pracowały tu 2 fabryki albuminu (?) i 2 cegielnie.

Wkrótce zbudowano ze składek parafian kościół katolicki (ok.1890-1911)

W II Rzeczypospolitej Zbrucz pozostał rzeką wytyczającą granicę, tym razem polsko-sowiecką, a Podwłoczyska graniczną stacją na linii kolejowej ze Lwowa i Tarnopola w kierunku do Kijowa i Odessy. Znaczenie Podwołoczysk jednak zmalało na skutek ograniczeń w handlu wprowadzanych przez Sowietów. W 1921 roku Podwołoczyska liczyły 3,7 tys. ludności (w tym 62% Żydów).

Miejscowość nadal słynęła z dużej stacji kolejowej, na której odbywał się przeładunek towarów na szerokie tory do Rosji. Przybywali tu kolejarze z całej przedwojennej Polski.

Po agresji sowieckiej we wrześniu 1939 roku i zagrabieniu Podola przez Związek Sowiecki, Zbrucz przestał być rzeką graniczną, a Podwołoczyska ostatecznie utraciły szczególne znaczenie, wynikające z położenia na granicy.

Niemcy zajęli miasto w lipcu 1941 roku. Utworzyli tu obóz pracy niewolniczej dla Żydów. W sierpniu 1942 roku część więźniów została wywieziona do Zbaraża i Kamionki. Ostateczna zagłada pozostałych Żydow została dokonana podczas likwidacji obozu 29 czerwca 1943 roku.

Ponowna okupacja sowiecka trwała od 1944 do 1991 roku.

Na polecenie władz sowieckich został wysadzony w powietrze kościół (1965). Na jego miejscu zbudowano Dom Kultury.

Od 1991 roku Podwołoczyska są miastem rejonowym obwodu tarnopolskiego Ukrainy, liczą 8,8 tys. mieszkańców (1997).

Parafia katolicka została reaktywowana w 1991 roku. Od 1995 roku proboszczem (obsługującym także parafie Dorofijówka i Tarnoruda) jest ks. Waldemar Dudziński. Około 70 % z 200 parafian to ludzie w wieku powyżej 70 lat.

W 1998 została zelektyfikowana linia kolejowa, prowadząca przez Podwołoczyska.


Wydrukuj stronę