Tarnopol, kościół dominikanów, obecnie cerkiew,widok z pocz.XX w.
Tarnopol, kościół dominikanów, obecnie cerkiew,widok z pocz.XX w.
Tarnopol, cudowny obraz Matki Bożej Różańcowej z kościoła dominikańskiego, znajdujący się obecnie w kaplicy kościoła dominikanów w Poznaniu

Tarnopol, cudowny obraz Matki Bożej Różańcowej z kościoła dominikańskiego, znajdujący się obecnie w kaplicy kościoła dominikanów w Poznaniu

Tarnopol, Rynek, widok z pocz.XX w.
Tarnopol, Rynek, widok z pocz.XX w.
Tarnopol, cerkiew parafialna, widok z pocz.XX w.
Tarnopol, cerkiew parafialna, widok z pocz.XX w.
Tarnopol, kościół parafialny p.w. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (1904-08) na pl. św. Tekli, konsekrowany (11.10.1908) przez arcybiskupa lwowskiego,  późniejszego błogosławionego Józefa Bilczewskiego,  widok z pocz.XX w.

Tarnopol, kościół parafialny p.w. Matki Bożej Nieustającej Pomocy (1904-08) na pl. św. Tekli, konsekrowany (11.10.1908) przez arcybiskupa lwowskiego, późniejszego błogosławionego Józefa Bilczewskiego, widok z pocz.XX w.

Tarnopol, kościół jezuitów
Tarnopol, kościół jezuitów (wraz z kolegium) p.w. Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej (1898-1902)
Tarnopol,Pomnik Józefa Piłsudskiego,
widok z  ok. 1937 roku
Tarnopol,Pomnik Józefa Piłsudskiego i kościół dominikanów na Placu  Sobieskiego widok z ok.1937 roku>
Tarnopol, Pomnik Józefa Piłsudskiego i kościół dominikanów na Placu Sobieskiego, , widok z ok.1935 roku
Tarnopol, Pomnik Adama Mickiewicza
Tarnopol, Pomnik Adama Mickiewicza, widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Brama wjazdowa do zamku widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Brama wjazdowa do zamku widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Panorama od strony stawu, po prawej cerkiew unicka, widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Panorama miasta od strony stawu, po prawej cerkiew unicka, widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Synagoga, widok z pocz. XX wieku
Tarnopol, Synagoga, widok z pocz. XX wieku
Pokaż na mapie
Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Podole
 II Rzeczpospolita
 Tarnopolskie
 TARNOPOL
ukr. ТЕРНОПiЛЬ, Ternopil
hebr. טארנופול (Tarnopol)


Tarnopolskie - Brody, Radziechów, Tarnopol, Zbaraż, Zborów, Złoczów, Wołyńskie - Dubno, Horochów, Krzemieniec
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Beresteczko, Boremel, Brody, Łopatyń, Radziwiłłów

PN -  WSCH
Dubno, Krzemieniec, Poczajów

PD -  ZACH
Olesko, Podhorce, Podkamień, Pomorzany, Zborów, Złoczów

PD - WSCH
Horodyszcze, Tarnopol, Załoźce, Zbaraż

W 1540 roku kasztelan krakowski, hetman wielki koronny Jan Amor Tarnowski, wsławiony zwycięstwem pod Obertynem (1531), otrzymał od króla Polski Zygmunta I przywilej założenia miasta w powiecie trembowelskim, zwalniający jego mieszkańców na 15 lat od wszelkich powinności i podatków. Wśród pustkowia nad wielkim stawem, utworzonym z rzeki Seret wznoszono pierwsze budowle.

Już w 1544 roku zakończono budowę zamku (1544) i odparto pierwszy atak Tatarów. Wkrótce Tarnopol otrzymał (1548) prawa magdeburskie i kolejne zwolnienia: od danin (na 20 lat) i od ceł królewskich (1550) dla kupców jadących przez miasto.

Syn wielkiego hetmana, Jan Krzysztof Tarnowski uzyskał (1566) przywilej składu towarów identyczny jak we Lwowie oraz prawo obwarowania miasta i budowa twierdzy.

Miasto niebawem stało się dziedzictwem (1567) dzieci Zofii z Tarnowskich, żony księcia Konstantyna Ostrogskiego. W 1623 roku jego właścicielem został mąż Katarzyny Ostrogskiej, kanclerz wielki koronny Tomasz Zamojski, syn hetmana Jana Zamoyskiego.

Kolejny napad Tatarów złupił miasto w 1575 roku.

Powstały nowe świątynie - cerkiew św,. Krzyża (1602) oraz monaster bazyliański na przedmieściu mikulinieckim; kościoł katolicki (1623) nad stawem blisko zamku (istniejący do 1784 roku) i warowna synagoga przy ul. Podolskiej.

Zniszczenie i spustoszenie miasta przyniosły wojny kozackie. W 1653 pod miasto podeszła armia kozacka Chmielnickiego.

Tarnopol został kompletnie zniszczony przez wielki najazd Turków i Tatarów (1675). Z ponad 400 domostw (w tym 12 murowanych kamieniec) w liczącym 2,5 tys. mieszkańców mieście pozostało 46 domów. Oddziały Ibrahima paszy mszcząc sie za niepowodzenia pod Trembowlą, zniszczyły m.in. zamek tarnopolski (później odbudowany przez Sobieskich).

Nowy dziedzic Aleksander Koniecpolski rozpoczął odbudowę miasta ze zniszczeń. Do dawnej świetności przywróciła Tarnopol nowa właścicielka (1690) - królowa Marysieńka, żona Jana III Sobieskiego, po której odziedziczyli miasto królewicze Konstanty i Jakub Sobiescy.

Ostatni napad Tatarów złupił miasto w 1694 roku. Ale miasto wciąż padało ofiarą obcych najazdów. Dwukrotnie złupiły je Rosjanie - podczas III wojny północnej (1710) i podczas wojny o sukcesję polską (1733), osadzając na polskim tronie Augusta III.

Nowym gospodarzem miasta został hetman wielki koronny Józef Potocki (1737), który sprowadził do miasta (1747) dominikanów fundując piekny późnobarokowy kościół p.w. św. Wincentego Ferrari z freskami (1777) Stanisława Stroińskiego. W prawej nawie znalazł się obraz Matki Boskiej Różańcowej, ktory wkrótce zasłynął cudami.

Tarnopol zasłynął jako miejsce dwutygodniowych jarmarków zbożowych i konnych organizowanych (od 1724) w uroczystość św. Anny (26 lipca).

Miasto trzykrotnie zostało ograbione podczas konfederacji barskiej (1768-72) - przez samych konfederatów, ścigające ich wojska koronne i na koniec przez oddzialy rosyjskie, bezkarnie pustoszące Rzeczpospolitą.

Miary nieszczęść dopełniła zaraza morowa (1770), w której zginęła większość mieszkańców miasta. Ostatecznie kres świetności miasta nastąpił w 1772 roku, gdy zostało zagarnięte w I rozbiorze Polski (1772) przez Austrię i stało się miastem przygranicznym, od 1783 siedzibą cyrkułu.

W poczatku XIX wieku Potoccy sprzedali Tarnopol Franciszkowi Korytowskiemu, który dokonał przebudowy dawnego zamku na pałac.

Podczas wojny Napoleona i Księstwa Warszawskiego z Austrią na krótko do Tarnopola powróciły polskie rządy - władzę przejęły (27 maja - 17 czerwca 1809 r.) oddziały Księstwa pod dowództwem majora Strzyżowskiego.

Mocą postanowień pokoju Napoleona z cesarzem Austrii w Schoenbrunn, 11 kwietnia 1811 roku Tarnopol został przekazany Rosji, która utworzyła tu "Kraj Tarnopolski".

9 czerwca 1815 roku na kongresie wiedeńskim 11-tysięczny Tarnopol przekazano ponownie Austrii.

Wygnani z Rosji jezuici - wśród nich profesorowie z kolegium jezuickiego z Połocka przyczynili się do szybkiego rozwoju szkolnictwa w mieście. Wkrótce po przybyciu 19 września 1820 roku otworzyli pierwsze szkoły: gimnazjum (1821) na 400 uczniów, konwikt szlachecki, wydział filozofii - szkoła przygotowawcza (1823) dla 70 uczniów. Zakonnicy kontynuowali swoje dzieło z przerwą w latach 1848-56, kiedy zostali usunięci z miasta przez władze austriackie.

Podczas powstania listopadowego, wiosną 1831 roku w Tarnopolu przebywał gen. Józef Dwernicki, ktory pomimo zwycięstw pod Stoczkiem i Boremlem zepchnięty przez armię rosyjską musiał przekroczyć granicę austriacką, gdzie został internowany.

15 lutego 1843 roku mieszczanie wykupili miasto od Tadeusza Turkułła, gospodarzącego nim od 1840 roku.

W 1870 roku uruchomiono linię kolejową do Lwowa, która przyspieszyła rozwój gospodarczy miasta, zamieszkałego (1890) przez 26 tys. mieszkańców (w tym 50% Żydów). Tarnopol uzyskał niebawem połączenia kolejowe ze Zbarażem, Podwołoczyskami, Kopyczyńcami, Skałatem i Grzymałowem.

Wybuch I wojny swiatowej przyniósł kolejną okupację - rosyjską (1914). Wycofujace się wojska carskie spaliły miasto (1917), zajęte przez Niemców. a 1 listopada 1918 roku przez Ukraińców.

15 lipca 1919 polska dywizja strzelców polskich pod dowództwem francuskiego generała de Champeaux wyzwoliła Tarnopol po 124 latach niewoli. Latem 1920 roku na krótko zajęła jeszcze miasto bolszewicka Armia Czerwona, wyparta 19 sierpnia 1920 roku.

21 marca 1921 marszałek Józef Piłsudski Naczelnik Państwa Polskiego wizytował Tarnopol, który 1 września 1921 został stolicą województwa II Rzeczypospolitej.

17 września 1939 roku 40-tysięczne miasto (50% Polaków, 40% Żydów, 10% Ukraińców) zajęły wojska sowieckie. W 1940 roku Sowieci zorganizowali pokazowy proces uczniów szkół tarnopolskich i rozpoczęli masowe wywózki Polaków do Kazachstanu.

W przeddzień wkroczenia wojsk niemieckich (1941), okolo tysišca więżniów soweickiego NKWD, głównie Polaków - ofiar masowych aresztowań sowieckich 30 czerwca zapędzono piechotą do Podwołoczysk. W czasie marszu padajšcy ze zmęczenia i pragnienia ludzie byli zmuszani uderzeniami do dalszej drogi. Usiłujących uciekać rozstrzeliwano na miejscu.

Politykę eksteminacji ludności cywilnej, głównie Żydów kontynuowali kolejni okupanci - Niemcy (1941-44)

15 kwietnia 1944 roku po oblężeniu miasta zajęli ponownie Sowieci, wcielając Tarnopol do Zwiazku Sowieckiego. Ostatni pociąg ekspatriacyjny opuścił Tarnopol w 1946 roku.

Od 1991 roku miasto obwodowe w niepodległej Ukrainie.

Opracowano na podstawie: Spacerkiem po starym Tarnopolu

Krzysztof Z. Barcikowski, Kalendarium - najważniejsze fakty z historii Tarnopola


Wydrukuj stronę