Herb Newla (1623)


 Witebskie
 I Rzeczpospolita > NEWEL

Wspomniany po raz pierwszy w XV wieku gród nad jeziorem Newel nabrał znaczenia strategicznego po przyłączeniu się Inflant (1561) do Rzeczpospolitej. Twierdza newelska z sąsiednimi Wieliżem na wschodzie i Siebieżem na zachodzie (odległymi każda o 90 kilometrów) chroniły północno-wschodnie kresy I Rzeczypospolitej.

Półtoratysięczny garnizon kresowej twierdzy Rzeczypospolitej musiał skapitulować (1562) wobec 45-tysięcznych wojsk moskiewskich. Został odzyskany przez wojska Stefana Batorego 27 września 1580 roku.

Jednak rozejm polsko-moskiewski w Kiwerowej Horce (Jamie Zapolskim) 15 stycznia 1582 roku pozostawił Newel w Wielkim Księstwie Moskiewskim. Miasto powróciło do Rzeczpospolitej po zawarciu rozejmu w Dywilinie (1619), po pokoju polanowskim (1634) wchodząc w skład województwa połockiego.

Nadany 23 marca 1623 przez Władysława IV herb przedstawiał w srebnym polu pokonanego Goliata, nad którym stoi Dawid z mieczem.

W nagrodę za zwycięstwo nad Kozakami pod Łojowem, król Jan Kazimierz nadał starostwo newelskie (1649) Januszowi Radziwiłłowi, który zbudował tu pierwszy kościół.

Zajęty ponownie przez Rosjan (1655) za cara Aleksego Michajłowicza. Po zawarciu za Jana III Sobieskiego pokoju z Moskwą (traktatu Grzymułtowskiego -1678) Newel znów powrócił do Rzplitej.

W drugie połowie XVIII wieku liczył ok. 1000 mieszkańców, w tym ok.10% Żydów. W mieście znajdowały się kościół katolicki, cerkiew unicka i klasztor prawosławny.

Zagrabiony przez Rosję w I rozbiorze (1772) Newel nigdy już do Rzeczpospolitej nie wrócił. Miasto stało się centrum powiatu prowincji połockiej (1777), następnie (1796) Białoruskiej, Witebskiej (1802).

Pod koniec XIX wieku wśród 10 tys. mieszkańców żyło blisko 5 tys. Żydów, 3,5 tys. prawosławnych i 600 katolików. Choć Newel początkowo wszedł w skład Białoruskiej Republiki Ludowej (1919) i Bialoruskiej Republiki Sowieckiej, ostatecznie został przyłączony do Federacji Rosyjskiej.

Od 1991 w niepodległej Rosji, 242 kim na południowy wschód od Pskowa.