Szkłów, herb miasta z 1762 roku
Herb miasta z 1762 roku, nadany przez króla Augusta II Mocnego
Szkłów, ratusz z ok. 1770 roku
Szkłów, Ratusz z ok. 1770 roku www.shklov.by.ru
Szkłów, kościół pw. św. Piotra i Pawła z 1849 roku
Szkłów, kościół pw. św. Piotra i Pawła z 1849 roku www.shklov.by.ru
Szkłów, synagoga
Szkłów, synagoga www.shklov.by.ru
Pokaż na mapie
 Witebskie
 I Rzeczpospolita
 SZKŁÓW
łac. Sclovia,
biał. ШКЛОЎ, Szklou, rej. ШКЛОЎСКІ, ros. ШКЛОВ, Shklov,

Miasto i twierdza na prawym, wyniosłym brzegu Dniepru, kilkadziesiąt kilometrów na południe od Orszy, 33 km na północ od Mohylewa, przy ujściu rzeki Szkłówki [Szkłowianki] do Dniepru.

Wspomniany po raz pierwszy [1535], gdy został spalony przez wojewodę ruskiego Wasyla Szujskiego, podczas wojny. Od XVI wieku Szkłów z okolicą należał do Chodkiewiczów, zwących się hrabiami na Szkłowie. Miasto było wówczas obwarowane i dwukrotnie w ciągu XVI w. (1563 i 1580 r.) ucierpiało od najazdów rosyjskich. Jan Karol Chodkiewicz wzmocnił warownie miasta przez opasanie go wałami i rowami, ślady których przetrwały do XIX wieku od strony wjazdu z Orszy.

Aleksander Chodkiewicz, wojewoda trocki, założył tu [1619] klasztor dominikanów z kościołem i biblioteką. Nadany im kościół był dawniej zborem kalwińskim, ufundowanym w XVI w. przez przodków wojewody - Hieronima i Karola Chodkiewiczów. Była to wówczas największa świątynia na Białorusi. Dominikanie przetrwali tu do 1832 r.

Podczas wojny polsko-rosyjskiej [1654-1667], zamek został zdobyty [1654] przez Moskali podczas jednego z rajdów wzdłuż Dniepru (po rzece płynęli łodziami Kozacy i strzelcy, brzegami posuwali się Tatarzy).

70-tys. armia rosyjska kniazia Jakowa Czerkaskiego zajęła 11 sierpnia 1654 roku pobliski Kopyś. Stacjonujące pod Szkłowem wojska Rzeczpospolitej, dowodzone przez Janusza Radziwiłła, hetmana wielkiego litewskiego liczyły tylko 6 tys. żołnierzy, w tym 2 tys. jazdy.

Radziwiłł chciał przed nadejściem głównych sił rosyjskich rozbić ich część. Wysłał w stronę Kopysi kilka chorągwi jazdy, w celu opóźnienia marszu głównych siły Rosjan. Sam z resztą wojska, głównie piechoty zaatakował oddziały moskiewskie kniazia Jurija Boratyńskiego. Ogarnięte paniką wojska rosyjskie wycofały się na lewy brzeg Dniepru. Pomimo wielokrotnej przewagi Rosjan straty litewskie wyniosły zaledwie 700 osób, przy 10-krotnie większych stratach moskiewskich.

Porażka następnego dnia [12 sierpnia 1654 roku] pod Szepielewiczami oraz brak współdziałania z Wincentym Gosiewskim, hetmanem polnym litewskim zmusiły Radziwiłła do odwrotu. Zwycięstwo pod Szkłowem - pomimo olbrzymiej przewagi wroga - sprawiło, że Janusz Radziwiłł pozostał dla żołnierzy wspaniałym wodzem i strategiem. Miało to istotne znaczenie, gdy rok później w Kiejdanach przeszedł na stronę atakujących Rzeczpospolitą Szwedów.

W 1655 r. Szkłów został zdobyty i zrabowany przez Kozaków.

Szkłów odzyskali dopiero żołnierze Stefana Czarnieckiego i Pawła Sapiehy w lipcu 1660 roku.

Podczas III wojny północnej [1700-21] niezadowlony z wysokości otrzymanej kontrybucji szwedzki generał Lewenhaupt polecił zniszczyć miasto [1708]

Z rąk Chodkiewiczów Szkłów przeszedł w posiadanie Sieniawskich a następnie Czartoryskich.

10 kwietnia 1762 r. król Polski August II Mocny nadał prawa miejskie i prawo używania pieczęci, z wyobrażeniem wiszącego bezmianu.

W 1769 r. wielki pożar zniszczył prawie doszczętnie miasto. Mieszkańcy osiedlili się wówczas na lewym brzegu Szkłowianki. Dawna osada stała się wioską, zwaną Szkłowem Starym.

Podczas I rozbioru Rzeczpospolitej [1772] Szkłów zagarnęła Rosja. Miasteczko przeszło na własność skarbu carskiego.

Początkowo został [1773] miastem powiatowym guberni mohylewskiej i nadany został księciu Potiomkinowi, a następnie [1778] rosyjskiemu generałowi Zoryczowi, który założył tu i uposażył szkołę dla 300 dzieci szlacheckich.

Po roztrwonienia majątku przez Zorycza, założony przez niego korpus przeszła [1797-99] na własnośc państwa rosyjskiego, poczym została [1800] przeniesiona do Grodna, następnie [1807] do Smoleńska, a ostatecznie do Moskwy.

Podczas wyprawy Napoleona Szkłów zajęty był przejściowo przez Francuzów.

W XIX wieku miasteczko należało do Wojejkowych.

Klasztor dominikanów został skasowany przez władze carskiego w wyniku represji po powstaniu listopadowym (1832).

Murowany kościół katolicki pw. św. Piotra i Pawła zbudowano w 1849 roku. Parafia liczyła [1880] 1145 wiernych.

W 1880 roku Szkłów liczył 2,4 tys. mieszkańców (w tym prawie 50% Żydów). Posiadał 5 kaplic prawosławnych, 2 synagogi (w tym l murowaną) i 17 żydowskich domów modlitwy (w tym 5 murowanych).

Od 1991 roku miasto na niepodległej Białorusi, miasto rejonowe [powiatowe] w obwodzie mohylewskim. Szkłow zamieszkuje 15,9 tys. mieszkańców (2004).

Współczesna panorama pola bitwy pod Szkłowem
Współczesna panorama pola bitwy pod Szkłowem www.hussar.com.pl

W samych Kiejdanach i w okolicy stało tyle wojska, że gdyby był książę miał podobną potęgę, zanim pod Szkłów ruszył, los całej wojny wypadłby niezawodnie inaczej.

Henryk Sienkiewicz,
Potop
tom I, rozdział 13



Ks. Karol Tomecki, Zamki i pola bitew województwa mścisławskiego


Wydrukuj stronę