Cudowny obraz Matki Bożej Klewańskiej

Zamek Czartotyskich w Klewaniu, fot. www.transiens.narod.ru

Miejscowość na wzgórzu nad rzeką Stubłem, przy drodze z Ołyki do (22 km) Równego.

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Wielki książe litewski Świdrygiełło najmłodszy brat Jagiełły, nadał Michałowi Wasilewiczowi kniaziowi Czartoryskiemu, staroście bracławskiemu majętność w Klewaniu z wioskami Ołyszów, Derewiane, Alisowy, Suchowce, Harukowice nad Połonną. Książe Michał pierwszy zaczął się tytułować się panem na Klewaniu. Rozpoczął też budowę zamku [1475], ukończoną przez jego syna Fedora. Zamek stoi na urwisku nad Stubłem, a szczególnie malowniczo przedstawia się on od zachodu przy wjeździe do miasta szosą od strony Łucka i Ołyki. Otaczały go niegdyś fosy, przez które wiódł zwodzony most.

Od końca XV wieku Klewań był główną rezydencją książąt Czartoryskich. Po ukończeniu budowy zaku swoje roszczenia do Klewania zgłosił Radziwiłł z Ołyki, okazując przywileje dowodzące, że ziemia pod zamkiem należy do włości smorzowskiej i Michorsaczyzny, które były własnością Radziwiłłów.

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Faktycznie nadanie Świdrygiełły dotyczyło tylko monastyru na uroczysku Klewań. Spór zakończył się w 1555 r. Radziwiłłowie ustąpili z roszczeń wobec Klewania, Smorzwa i Michorszczyzny w zamian za otzrymane od ksiecia Jana Fedorowicza Czartoryskiego posaidłości nad Ołyka i odszkodowanie w wysokości tysiąca złotych.

Drugi syn Jana - książę Jerzy był pierwszym z Czartoryskich, który przeszedł [1598] z prawosławia na wiarę katolicką. Wcześniej - w 1590 r. wybudował w Klewaniu drewniany kościół p.w. Wniebowziecia N. M. P., św. Stanisława biskupa, św. Jerzego i św. Anny. Starszy syn Jerzego - Jędrzej wstąpił do zakonu bernardynów, a młodszy książę Jerzy Mikołaj zbudował [1610-1630] na miejscu drewnianego murowany, barokowy, trzynawowy kościół farny p.w. Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie (1610-30), z dwoma wieżami. W 1642 sprowadził do Klewania relikwie św. Bonifacjusza.

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

W 1648 roku kozacy Chmielnickiego zrabowali miasto i cerkiew. Wiosną 1653 roku szarańcza dokonała ogromnych spustoszeń. 8 grudnia 1653 roku najazd Tatarów zniszczył Klewań, z wyjątkiem niezdobytego przez napastników zamku,który jednak został uszkodzony.

By przyspieszyć odrodzenie miasta, król Jan Kazimierz nadał Klewaniowi magdeburskie prawa miejskie [1654] oraz przywilej organizowania corocznych jarmarków (na Trzech Króli i Wniebowzięcie NMP). Książę Mikołaj Czartoryski zbudował ratusz. W 1704 roku Kazimierz Czartoryski rozszerzył przywileje mieszczan. Książę Adam Czartoryski ufundował piętrową barokową, murowaną synagogę murowana oraz położoną obok zamku murowaną cerkiew unicką [1777],póżniej zamieniona przez Rosjan na prawosławną.

Po zagrabieniu Wołynia przez Rosję w II rozbiorze Polski (1793) przepływająca przez Klewań rzeka Stubł wyznaczała granicę z Rosją.

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

W 1817 roku Konstanty Czartoryski przebudował zamek i ufundował w nim szkołe powiatową i gimnazjum, dla której ofiarował bibliotekę Założył ogród botaniczny oraz gabinet fizyczny i mineralogiczny. Nowo powstała apteka była zobowiazana rozdawać lekarstwa biednym uczniom, Czartoryski opłacał też lekarza i mieszkania dla lekarzy.

Po powstaniu listopadowym Rosjanie zamknęli szkołę [1831], zabierając całe bogate wyposażenie do gimnazjum rosyjskiego w Równem.

Czartoryscy sprzedali (1860) swe dobra carowi Aleksandrowi II, a w dawnym ich pałacu mieścił się później zarząd wołyńskich apanaży. W 1870 roku Klewań liczył ponad 1 tys. mieszkańców, ok. 10% Ukraińców, 70% Źydów i 20% Polaków. W 1901 został odrestaurowany kościół parafialny.

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Klewań,Czartoryski,Czartoryscy

Podczas I wojny światowej podczas walk austriacko-rosyjskich (1915) budynek został zrujnowany. W II Rzeczypospolitej Klewań należał do powiatu rówieńskiego województwa wołyńskiego. W ponownie odrestaurowanym zamku mieściła się szkoła. Z pierwotnego zamku dochowała się wówczas wieloboczna baszta. Przed II wojną światową obok stacji kolejowej znajdowało się największe na Wołyniu letnisko, goszczące latem kilkuset gości. Klewań liczył wówczas 1,3 tys. mieszkańców, głównie Źydów.

Na ścianie prezbiterium duży obraz Madonny uchodzący za dzieło Carla Dolce z XVII-wiecznej szkoły bolońskiej. W bocznym ołtarzu obraz Matki Boskiej z zamku ks. Czartoryskich. Obok kościoła rokokowa z kapliczka rzeźbą św. Jana Nepomucena.

Od 1991 Klewań znajduje się na terenie obwodu rówieńskiego niepodległej Ukrainy.

Wydrukuj stronę