Miejscowość ziemi chełmskiej (48 km od Kowla) przyłączona (1356) przez króla Kazimierza Wielkiego do Korony Królestwa Polskiego i nadana jako lenno księciu bełzkiemu Jerzemu Narymuntowiczowi.

Po (prawdopodobnie drewnianym) zamku wzniesionym przez Jagiellonów pozostały tylko wały obok rynku. Pod wałami zachowały się lochy i sklepione podziemia.

Jako siedziba starostwa grodowego Luboml należał do dóbr królewskich. Po zawarciu unii hadziackiej (1658) z Kozakami Sejm Rzeczypospolitej nadał Luboml (1659) hetmanowi kozackiemu Iwanowi Wyhowskiemu.

Ostatnią starościną (1771) była Antonina Rzewuska, W końcu XVIII wieku dobra lubomelskie nabyli Braniccy i założyli tu swą rezydencję z pałacem i parkiem. Obok pałacu i w rynku Braniccy urządzili osobliwe chodniki z końskich zębów na cementowem podłożu. Rezydencja uległa zniszczeniu, gdy majątek przejął (1870) rząd rosyjski.

Po pałacu Branickich pozostały oficyny z XVIII w. w których Rosjanie urządzili urzędy, w II Rzeczypospolitej mieścił się tu magistrat i kasyno urzędnicze. Barokowa cerkiew zbudowana obok wałów zamkowych, spaliła się w 1921 roku. Według podania miejscowego pierwotna cerkiew pochodziła z czasów Jagiełły.

Luboml odniósł poważne zniszczenia w I wojnie światowej (ludność zmniejszyła się z 7 do 3,5 tys. mieszkańców).

Po wyzwoleniu miasto powiatowe województwa wołyńskiego II Rzeczypospolitej. Najcenniejszym zabytkiem Lubomli była stojąca na rynku wśród domów żydowskich murowana synagoga (1521), niegdyś obronna z renesansową attyką. Po drugiej stronie rynku stały wzniesione przez Branickich w pierwszej połowie XIX w. dawne sukiennice - długi parterowy budynek o dwóch skrzydłach, w którym mieścił się sklepy.

Powiat lubomelski był zamieszkany wówczas głównie przez ludność ukraińską (72%). Po wybuchu II wojny światowej z 12 tys. Polaków blisko 2 tys. zostało wymordowanych przez nacjonalistów ukraińskich (1939-44).

Podczas okupacji sowieckiej (1939-41, 1944-91) i niemieckiej (1941-44) wymordowano też większość ludności żydowskiej, dokonano masowych deportacji i wywózek, zniszczono i zdewastowano wiele budowli.

Od 1991 Luboml leży w granicach niepodległej Ukrainy. W kościele ś. Trójcy, zwróconym wiernym (1992) nastąpiła 27 sierpnia 1996 orku intronizacja kopii cudownego obrazu Matki Boskiej Lubomelskiej.

Wydrukuj stronę