O造ka,brama miejska
O造ka,brama miejska
fot. El瘺ieta Buli雟ka
O造ka, wie瘸 zegarowa na zamku
O造ka, wie瘸 zegarowa na zamku
fot. El瘺ieta Buli雟ka
O造ka, kolegiata p.w. 鈍. Tr鎩cy
O造ka, kolegiata p.w. 鈍. Tr鎩cy
O造ka, kolegiata p.w. 鈍. Tr鎩cy
O造ka, kolegiata p.w. 鈍. Tr鎩cy
fot. El瘺ieta Buli雟ka
Zniszczone wn皻rze kolegiaty p.w. 鈍. Tr鎩cy

Kolegiata i ko軼i馧 parafialny p.w. 安i皻ej Tr鎩cy. Pierwsz, drewnian 鈍i徠yni ufundowa (1588) nam闚iony przez ks. Piotra Skarg do porzucenia kalwinizmu ksi捫 Stanis豉w Radziwi陶.

Nowy, murowany ko軼i馧, uznawany za najpi瘯niejszy na Wo造niu wzni鏀 (1635-40) ksi捫 Albrecht Stanis豉w Radziwi陶 (1592-1656), kanclerz wielki litewski, wed逝g projektu W這cha, Giovanni Malivierna i jezuity Benedykta Molli z Rzymu. Przy jego zdobieniu pracowali rze嬌iarz Melchior Erlenberg zwany Lwowianinem i Micha Germanus. Miedziany dach z kolegiaty zdarli (1916) Rosjanie.
W豉dze sowieckie zakaza造 funkcjonowania kolegiaty (1945), a wspania造 zabytek skaza造 na stopniowe zniszczenie.

Barokowa, trzynawowa bazylika niegdy z pi瘯nymi obrazami, rze嬌ami, elementami snycerskimi, stallami kanonik闚 w prezbiterium (dzie貫m Erlenberga, ucznia Pfistera ze Lwowa), licznymi nagrobkami i epitafiami, przewa積ie z marmuru i kolorowego alabastru znajduje si obecnie w kompletnej ruinie.

fot. El瘺ieta Buli雟ka

O造ka, ko軼i馧 p.w. 鈍. Piotra i Paw豉 (1550)

Renesansowy ko軼i馧 p.w. 鈍. Piotra i Paw豉, (1550), przebudowany w 1612 roku fundacji Piotra "Bia貫go" Montygerdowicza - najstarszy zachowany ko軼i馧 rzymsko-katolicki na terenie Wo造nia. W okresie kalwi雟kim s逝篡 Radziwi陶闚 jako zb鏎 protestancki. Odbudowany po dewastacji przez bolszewik闚 (1920) zosta ponownie zniszczony przez Sowiet闚 po 1945 r. Wierni odzyskali go (1992) jako zupe軟 ruin.
fot. El瘺ieta Buli雟ka


Poka na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Wo造
 II Rzeczpospolita
 OΧKA
ukr. Олика, Olyka


Wo造雟kie,
powiat ㄆck, O造ka
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Czeremoszno, Hulewicze, Mielnica, Werchy

PN -  WSCH
Horodok, Kolki, Komar闚, Lisowo, Sokul

PD -  ZACH
ㄆck, Radomy郵, Ro篡szcz闚, Szepiel, Torczyn, Woronczyn

PD - WSCH
Bo貪oszeja, Horodyszcze, Kiwerce, ㄆck, M造n闚, O造ka, Poddubcy

Miejscowo嗆 na Wo造niu , 21 kilometr闚 na po逝dniowy wsch鏚 od ㄆcka, niegdy stolica ksi瘰twa, od XVI wieku do 1945 roku siedziba ordynacji Radziwi陶闚.

O造k za這篡 w XVI w. Piotr Montygerdowicz, wojewoda trocki. kt鏎ego wnuczka wnios豉 dobra o造ckie Radziwi陶om. Jej wnuk, Miko豉j Radziwi陶 "Czarny" (1515-65), marsza貫k wielki litewski, kasztelan wile雟ki, wybudowa pierwszy zamek (1554) w O造ce.

Pierwszy zamek powsta (1564) na p豉skim terenie, w鈔鏚 rozlewisk rzeczek Mi這wiczki i Puty堯wki. Jego w豉軼iciel - Miko豉j "Czarny" Radziwi陶 otrzyma od cesarza Karola V tytu "ksi璚ia na O造ce i Nie鈍ie簑", potwierdzony przez kr鏊a Zygmunta Augusta.

Zamek zosta rozbudowany (1640) i umocniony przez Albrychta Stanis豉wa Radziwi陶a (1595-1656), kanclerza wielkiego litewskiego. Powsta wielka, regularna twierdza bastionowa, za這穎na na planie zbli穎nym do kwadratu z fos wype軟ion wod i mostem zwodzonym. W XVII wieku posiada liczn za這g i mia 202 armaty dla obrony.

Gdy zamek utraci obronne znaczenie, gruntownej przebudowy zamku (zako鎍zonej w 1760 roku) na barokow rezydencj pa豉cow dokona Micha Kazimierz Radziwi陶. Du篡 dziedziniec palacowy by czterokrotnie wi瘯szy od dziedzi鎍a wawelskiego.

O造ka sta豉 si, obok Nie鈍ie瘸 jedn z najpot篹niejszych rezydencji Radziwi陶闚.

Gdy miasto zosta這 zagrabione w II rozbiorze Polski (1793) przez Rosj, rosyjski pu趾ownik Lew P. Wittgenstein, adiutant cara Aleksandra I otrzyma maj徠ek w O造ce.

W XIX w. miasteczko by這 wa積ym centrum handlowym guberni wo造雟kiej, wi瘯szym nawet od ㄆcka. Spruszczeni Radziwi陶owie jednak zaniedbywali O造k. "O造ka opr鏂z zamku nie jest pi瘯na, ale ma do嗆 wiele dawnych budowli i pami徠ek" - napisa J霩ef Ignacy Kraszewski.

Rozw鎩 O造ki spowolni這 przeprowadzenie linii kolejowej w odleglo軼i 12 kilometr闚 od miasta.

Przed kompletn dewastacj w drugiej po這wie XIX wieku uchroni造 rezydencj starania Marii de Castellane, 穎ny Antoniego Radziwi陶a oraz Ferdynanda Radziwi陶a z Antonina w Ksi瘰twie Pozna雟kim, ordynata o造ckiego.

Ks. Ferdynand Radziwi陶 (+ 1922) by造 prezes Ko豉 Polskiego w Berlinie, podda zamek gruntownej restauracji (zako鎍zonej w 1914 r.) kt鏎 kierowa Z. Gorgolewski, budowniczy teatru miejskiego we Lwowie. Wok馧 odnowionego zamku powsta這 wielkie gospodarstwo rolne (42 tys. hektar闚).

Micha Radziwi陶 (syn Ferdynanda) o do嗆 awanturniczym charakterze, pozbyl si rodze雟twa i odziedziczy ordynacj o造ck. Podczas I wojny swiatowej o瞠ni si z Rosjank - Mari Bienardaki, pierwsz mi這軼i Marcela Prousta, kt鏎a sta豉 si pierwowzorem Gilberty w powie軼i "W poszukiwaniu straconego czasu". (Pono jej babki by造 protoplastkami pozytywnych bohaterek "Martwych dusz" Miko豉ja Gogola). Proust mia przez znajomego odwiedzaj帷ego O造k, niejednokrotnie wypytywa o swoj dawn ukochan.

Bogaty zbi鏎 dzie sztuki, pami徠ek historycznych, stylowych mebli, portret闚 Radziwi陶闚, makat i gobelin闚, biblioteka i zbrojownia zosta造 zrabowane podczas I wojny 鈍iatowej i wywiezione do Rosji.

W II Rzeczypospolitej miasteczko liczy這 4,5 tys. mieszka鎍闚 Ostatnim ordynatem o造ckim by syn Ferdynanda, ksi捫 Janusz Radziwi陶. Wielki wysi貫k w這穎ny w modernizacj zamku zniweczy造 wojska sowieckie, kt鏎e okupowa造 O造k po agresji 17 wrze郾ia 1939 roku.

Ks. Janusz Radziwi陶 by liderem konserwatywnego Zwi您ku Polskiego Przemys逝, G鏎nictwa, Handlu i Finans闚 "Lewiatana" (reprezentuj帷ego interesy polskiego kapita逝), przewodniczy komisji spraw zagranicznych Senatu, w kt鏎ym reprezentowa (1935-39) 鈔odowiska ziemian.

By autorem przebudowy (1922-29) pa豉cu w Nieborowie. Znany z dystansu wobec obozu sanacyjnego po aresztowaniu zdecydowanie odrzuci (1939) ofert wsp馧pracy NKWD, wi瞛iony (1939, 1945-47) przez sowieckie s逝瘺y bezpiecze雟twa, a od pa寮zienika do grudnia 1944 roku przetrzymywany by przez hitlerowc闚 w wi瞛ieniu w Berlinie. Po 鄉ierci 穎ny, Anny z Lubomirskich w Krasonogorsku uwolniony przez Sowiet闚 (1947), zamieszka w Warszawie (zm. 1967).

Jego syn, Edmund z 穎n Izabel jeszcze w II Rzeczypospolitej za這篡li w O造ce sp馧dzielni mleczarsk, przedszkole. Podczas wojny walczy w ruchu oporu w 這wickim okr璕u Armii Krajowej.

W cz窷ciowo odremontowanym (1976) pa豉cu Radziwi陶闚 znajduje si obecnie szpital psychiatryczny. Wspomnieniem po czasach 鈍ietno軼i w Rzeczypospolitej s te dwa ko軼io造 pw. Tr鎩cy Przenaj鈍i皻szej oraz 鈍. Piotra i Paw豉 oraz polskie groby na wp馧 zrujnowanym cmentarzu.

Od 1991 roku miasto na Ukrainie.


Wydrukuj stron