 |
 fot. Marcin Wolter |
 |
 XIX-wieczny rysunek Tarasa Szewczenki |
 |
 |
 fot. Marcin Wolter |
 |
 fot. Buzar |
Mapa topograficzna okolic 1:100 000
Wołyń
II Rzeczpospolita
POCZAJÓW
ukr.
Почаїв
|
Tarnopolskie - Brody, Radziechów, Tarnopol, Zbaraż, Zborów, Złoczów,
Wołyńskie - Dubno, Horochów, Krzemieniec mapa 1:75 000 |
Jedno z najsłynniejszych wołyńskich sanktuariów, kilkanaście kilometrów od Krzemieńca. Jego początki sięgają XIV wieku, kiedy to w pieczarach wzgórza zamieszkali prawosławni mnisi. Najstarszy zapis dotyczący klasztoru pochodzi z 1597 roku, kiedy to sędzina łucka Anna z Kozińskich Hojska ofiarowała do cerkwi ikonę Matki Bożej.
Przez długie lata przełożonym ławry był bogobojny mnich Hiob, późniejszy prawosławny błogosławiony. Jego grób, otoczony czcią, można oglądać w grocie wewnątrz klasztoru.
Obok grobu przez maleńki otwór można wcisnąć się do pieczary, w której święty oddawał się medytacjom i modlitwie. Według podani, że jeśli człowiek zatai na spowiedzi jakiś grzech, nie będzie mógł wyjść z groty, dopóki nie wyzna wszystkich swych przewinień.
Gdy większość okolicznej ludności przyjęła już unię brzeską i brakowało wiernych prawosławnych opiekę nad sanktuarium objął (1720) greckokatolicki zakon bazylianów. Klasztor otworzył sie wówczas na wpływy kultury zachodniej.
Mikołaj Bazyli Potocki, wojewodzic bełski i starosta kaniowski zmienił obrządek wyznawanej wiary z rzymskiego (ok. 1758) na grecki katolicyzm. Postanowił wówczas rozbudować świątynię w Poczajowie.
Budowle cerkwi i klasztoru, łączące architektoniczne wpływu Wschodu i Zachodu zaprojektowali Ślązak Gotfryd Hoffman oraz Polacy Piotr Polejowski i Franciszek Ksawery Kulczycki. Wówczas także wokół piętrzącej się tarasami cerkwi powstało szereg zabudowań klasztornych. Budowa trwała 12 lat (1771-83).
Mikołaj Bazyli Potocki słynął ze specyficznych zachowań. Zmiana obrządku miała być spowodowana konfliktem ze spowiednikiem lub cudownym uratowaniem się sługi Potockiego, którego ten chciał zabić w gniewie.
Po powstaniu listopadowym (1830-31) władze carskie skasowały unię, zmuszając grekokatolików do przyjęcia prawosławia, usunięto bazylianów i sprowadzono z Rosji prawosławnych mnichów. Od tego czasu klasztor stał się ostoją prawosławia.
Ławra w Poczajowie została uznana (1833) za czwarty w hierarchii ważności klasztor Rosji. Z carskiej fundacji powstały neobarokowa dzwonnica (1862) oraz nowy ikonostas. Przed pierwszą wojną światową wzniesiony został sobór Św. Trójcy.
Po wojnie polsko-bolszewickiej Poczajów powróciŁ do odrodzonej Rzeczypospolitej. Pomimo, że większość wśród ruskiej ludności polskich kresów stanowili unici, w klasztorze pozostali prawosławni, rosyjscy mnisi, posługujący się nadal czasem moskiewskim, a nie lokalnym.
Podczas II wojny światowej i okupacji sowieckiej (1919-41, 1944-91) ławra poczajowska funkcjonowała jako ośrodek religijny i nie odniosła zniszczeń. Do dziś podlega rosyjskiemu patriarchatowi prawosławnemu.
Od 1991 leży w granicach Ukrainy.
Więcej informacji:
Potocki dla zabawy kazał wiejskim babom wchodzić na drzewa i kukać, a on wtedy strzelał do nich śrutem jak do ptaków. Potem wynagradzał sowicie swe ofiary, tak że ponoć nie miały do niego żalu. W ostatnim okresie swego życia zamieszkał na terenie klasztoru. Narzekał na mnichów niedbale odmawiających pacierze, ale u siebie "dziewek kilka dla rozpusty trzymał", pilnując, by porządnie odmawiały pacierze.
Strona Koła Przyjaciół Starego Miasta Przemyśla
Strona Marcina Woltera