Dawny kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego, obecnie budynek filharmonii

Pierwszy, drewniany kościół (1548) fundacji księżnej Beaty Ostrogskiej, zniszczyli sto lat później Tatarzy. Kolejną także drewniana świąynię (1600) wystawiła żona wojewody wołyńskiego, księżna Anna. Kościół murowany (1773) zbudowany staraniem miejscowego proboszcza ks. Józefa Pasikowskiego został zlokalizowany na terenie bagnistym i groziło mu zawalenie. Nabożeństwa przeniesiono wtedy (1813) do kościoła św. Józefa na Woli (dawnej kaplicy cmentarnej). Zamkniety na mocy ukazu carskiego (1839) kościół popadał w ruinę.
Carat uniemożliwił też ukończenie budowy kolejnej świątyni (1858) wznoszonej z inicjatywy księcia Kazimierza Lubomirskiego. Budowę neogotyckiego kościóła ukończono dopiero po 40 latach (1897-99). dzięku fundacji księcia Romana Sanguszki ze Sławuty. Kościół odnowiono (1927) i ozdobiono polichromią pędzla K. Polityńskiego oraz wspaniałymi witrażami. Mieścił epitafia rodziny Lubomirskich, (m.in. kasztelana Józefa i jego żony Ludwiki - ukochanej Tadeusza Kościuszki).
Kościół przetrwał II wojnę światową. W 1958 władze sowieckie kościół zamknęły, a o. Serafin Kaszuba został wypędzony z miasta. Władze sowieckie uczyniły z kościoła filharmonię, która funkcjonuje do dziś. Podczas "przebudowy" świątynię ograbiono i zdewastowano, rozebrano dwie wieże z fasady głównej, rozkradziono wyposażenie wnętrza.
fot. Elżbieta Bulińska

Dawny kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Antoniego
fot. Elżbieta Bulińska
Sobór prawosławny w Równem
ozdobiony 6 kopułami ufundował (1890-95) car Aleksander III.
fot. Strona miasta Równe (ukr.)
Gimnazjum w Równem
fot. Strona miasta Równe (ukr.)

Kaplica p.w. św. Stefana
fot. Strona miasta Równe (ukr.)
Kościół w Równem zamieniony na muzeum
fot. Strona miasta Równe (ukr.)
Pokaż na mapie
Pokaż na mapie - mapa topograficzna WIG 1:100000 Mapa topograficzna okolic 1:100 000


 Wołyń
 I Rzeczpospolita
 RÓWNE
ukr. РiВНЕ, Rivne,
hebr. רובנה - Rowne


Wołyńskie,
powiat Kostopol, Równe, Sarny
 mapa 1:75 000 
PN -  ZACH
Czartorysk, Majdan Huta, Rafałówka, Stepań, Wieszka, Władimirec

PN -  WSCH
Bereżne, Bereźnica, Czudło, Jarynówka, Sarny

PD -  ZACH
Aleksandria, Derażno, Gruszwica, Klewań, Równe

PD - WSCH
Druchów, Hoszcza, Korościatyń, Kostopol, Tajkury, Tuczyn

Gród nad rzeką Uście (dorzecze Prypeci), w urodzajnej okolicy czarnoziemnej, niegdyś bogatej w stawy, które przekształciły się z czasem w bagna. Pierwszy raz wspomniany w 1282 roku. W XIII wieku należał do Księstwa Halicko-Wołyńskiego.

Około 1320 roku przyłączony przez Olgierda do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Po unii w Krewie (1385) i koronacji syna Olgierda - Jagiełły na króla Polski we wspólnym państwie polsko-litewskim. W końcu XV wieku Równe uzyskało prawa miejskie, a postanowieniem Unii Lubelskiej (1569) zostało przyłączone do Korony.

Należące początkowo do ks. Ostrogskich po ich wygaśnięciu (1723) odziedziczyli - na blisko 200 lat Lubomirscy.
Zamek Lubomirskich w Równem,
widok z początku XX wieku

Ostrogscy wznieśli w XV wieku zamek na wyspie pośrodku stawu, co podnosiło jego obronność. W XVI wieku był rezydencją niespokojnej i awanturniczej Beaty z Kościeleckich Ostrogskiej, naturalnej córki Zygmunta I, jej córki, legendarnej Halszki z Ostroga i jej drugiego męża, również awanturniczego Alberta Łaskiego. Rozbudowany w XVI i XVII wieku zamek był jedną z najsilniejszych twierdz i najbogatszych rezydencji Wołynia. Zamek spalił się (1694), a jego murów użyto przy budowie nowego barokowego pałacu, wzniesionego przez Jerzego Lubomirskiego, a dokończonego w r. 1738 przez jego syna Stanisława. Wielokrotnie go później przebudowywano: według planów Touchera w stylu rokokowym (1765), Bourgignona (w końcu XVIII w.), w stylu empirowym, przy udziale malarzy włoskich Villaniego i Cormaroniego oraz Łukaszewicza z Warszawy(1815-17). Wówczas pałac otrzymał dekoracje empirowe, a od frontu kolumnadę.
Zamek stał na wyspie, był otoczony wałami, wśród których prowadziła na dziedziniec imponująca brama wjazdowa z dwoma bastionami po bokach, Dookoła pałacu urządzono ładny park, który przerobiony w stylu angielskim w początkach XIX wieku przez Anglika Miklera.
Świetność pałacu skończyła się w r. 1836, gdy ks. Fryderyk przeniósł się do nowej rezydencji "Na Górce" a dawny pałac oddał (1843) szkole. Ogołocony z pierwotnego umeblowania, popadł w zaniedbanie, z którego już nie powstał, chociaż powrócił (1860) do Lubomirskich. Później Rosjanie umieścili tu urzędy powiatowe.
W czasie wojny mieścił się tu szpital wojenny. Za rządów Kiereńskiego (1917) oddano go na szkołę i ochronkę polską. W czasie inwazji bolszewickiej uległ zamek dalszemu zniszczeniu.
W II Rzeczyposplitej była tu siedziba bursy Macierzy Szkolnej i Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". Zamek znajdował się w stanie częśćiowej ruiny, zachowała się jednak sala teatralna z resztkami fresków Villaniego oraz dawna kaplica.
Wiosną 1927 roku zamek się spalił się. Po pożarze pozostały tylko nagie mury, które się pozapadały.

Rezydujący w rówieńskim zamku Jerzy Lubomirski, starosta sandecki i wojewoda krakowski, (+ 1727), oraz jego syn Stanisław Lubomirski posiadali największą w Rzeczypospolitej fortunę, złożoną z 31 miast i 738 wsi. W Równem utrzymywali nie tylko duży dwór, ale nawet janczarskie pułki. Stanisław Lubomirski był nawet kandydatem do korony polskiej (1764) po śmierci Augusta III.

Jego następca, ks. Józef Lubomirski (+ 1817) kasztelan kijowski został mężem Ludwiki z Sosnowskich (+ 1836), młodzieńczej miłości Tadeusza Kościuszki (który bywał czasami gościem w Równem, m.in. w 1792 roku).

W II rozbiorze Polski (1793) Równe wraz z całym Wołyniem zagarnęła Rosja.

Kolejny dziedzic Równego, Fryderyk Lubomirski (+ 1843) wiódł skromne życie, opuścił okazały pałac, a zbudował sobie nową mniejszą rezydencję "Na Górce". Po nim odziedziczył Równe ks. Kazimierz Lubomirski (1813-71) kompozytor, autor m.in. pieśni "Oj gwiazdeczko, coś błyszczała".

W połowie XIX wieku Równe stało się ważną stacją węzłową. Miasto rozciągało się na przestrzeni 3 kilometrów, wzdłuż szosy Łuck-Korzec, która stanowiła główną ulicę miasta (ul. 3-go Maja).

W końcu XIX wieku Rosjanie zamienili Równe na obóz warowny, który od września 1915 r. stanowił dla nich główny punkt oporu na linii walk z Austriakami. Stąd ruszyła kontrofensywa, która zmusiła armie państw centralnych do cofnięcia się na linię Łuck-Brody. Pamiątką tych walk był wojskowy cmentarz 1800 żołnierzy rosyjskich, w sąsiedztwie cmentarza prawosławnego.

Powstałe w 1906 roku Muzeum Wołyńskie, posiadające działy numizmatyczny, archeologiczny, etnograficzny i przyrodniczy. zostało podczas I wojny światowej obrabowane, a jego twórca Okęcki zabity przez bolszewików. Na cmentarzu katolickim pochowano 150 polskich żołnierzy, poległych w 1920 roku w wojnie polsko-bolszewickiej.

W II Rzeczypospolitej największe miasto województwa wołyńskiego, ważny węzeł kolejowy, liczyło 62 tys. mieszkańców, głównie Żydów , ok. 10% Polaków,

Na przedmieściu od strony Korca stał empirowy pałacyk ks. Fryderyka Lubomirskiego "Na Górce" (ok. 1840) , mieszczący w II Rzeczypospolitej sąd okręgowy. Znajdujące się tu zbiory artystyczne przeniesione później do muzeum Lubomirskich we Lwowie i Przeworsku. Oranżeria była wykorzystywana jako bursa, a dawny park Lubomirskich służył jako park miejski.

Od września 1939 do lipca 1941 roku Równe znajdowało się pod okupacja sowiecką, przeprowadzano wówczas masowe deportacje Polaków w głąb Związku Sowieckiego.

Podczas okupacji niemieckiej (lipiec 1941-lipiec 1944) siedziba Komisariatu Rzeszy. Niemcy rozstrzelali ponad 100 tys. mieszkańców Równego i okolic, w tym ponad 28 tys. Żydów (stanowiących ok. 70% mieszkańców Równego) oraz jeńców wojennych.

Po okresie okupacji sowieckiej (1939-41, 1944-91) od 1991 roku miasto obwodowe (wojewódzkie) Ukrainy.


Wydrukuj stronę