Wołyńskie (I i II RP) powiat Krzemieniec, Ostróg, Zbaraż, Zasław  mapa 1:75 000

PN -  ZACH Dermacz, Mizocz, Szumsk	PN -  WSCH Białogródka, Milatyń, Ostróg, Zasław
PD -  ZACH Podwołoczyska, Tichoml, Toki, Zbaraż	PD - WSCH Bazalia, Czarny Ostrów, Kupiel, Lachowce, Teofipol

Miasto nad rzeką Horyń (dopływ Prypeci). Jeden z najstarszych grodów na Wołyniu, wzmiankowany w kronice Nestora (1100), jako należący do księcia Dawida Igorowicza, wnuka Jarosława Mądrego.

Za założyciela (1141) Izasławia (Zasławia) uważa się niekiedy księcia Izasława Mścisławowicza.

Za panowania Giedymina (1320) przyłączony do Wielkiego Księstwa Litewskiego, Zasław znalazł się we władaniu rodu Ostrogskich. W drugiej połowie XV wieku otrzymał prawa miejskie. W 1466 roku na brzegu Ostrogscy rozpoczęli budowę zamku. Z jednej strony chroniły go wody Horynia, a z drugiej fosy i mury obronne. W późniejszym okresie zamek był kilkakrotnie przebudowywany.

XV i XVI wiek przyniósł powtarzające się napady tatarskie. W 1492 Tatarzy ponieśli klęskę pod Zasławiem.

Po unii lubelskiej (1569) Zasław został włączony do Korony. Należał odtąd do powiatu krzemienieckiego województwa wołyńskiego Rzeczypospolitej.

Los Zasławia był związany z ordynacją ostrogską (choć sam Zasław do niej nie należał). Ordynację utworzył (1618) ostatni z rodu Ostrogskich - ks. Janusz, kasztelan krakowski. Po jego śmierci (1620) przeszła ona na młodszą linję rodu Ostrogskich, noszącą tytuł książąt Zasławskich. Ich potężne (1600 km. kw.) posiadłości w powiecie krzemienieckim tworzyły księstwo zasławskie.

W XVII wieku Zasław stał się jednym z głównych ośrodków handlowych na Wołyniu. W 1648 opanowany przez Kozaków Bohdana Chmielnickiego poniósł znaczne zniszczenia.

Po wygaśnięciu Zasławskich (1676) ich rozległe dobra, przyznane czasowo spokrewnionym Sanguszkom zostały rozdzielone między magnatów. Trwające przez kilkanaście lat spory o potężną ordynację odbijały się szerokim echem w całej Rzeczypospolitej.

Nie należący do ordynacji Zasław trafił początkowo do Lubomirskich (1676) następnie (1703) przeszedł do Sanguszków i w ich rękach pozostał, gdy dzięki umowie kolbuszowskiej (1753) Lubomirscy przejęli wiekszość dóbr Sanguszków i stali się najzamożniejszym rodem w całej Polsce.

Za panowania Stanisława Augusta Zasław był po Dubnie drugim co do wielkości miastem Wołynia, licząc 844 domostw.

Wielokrotnie przebudowywany zamek ostatecznie uzyskał charakter barokowej rezydencji zbudowanej według planów Pawła Antoniego Fontany. Dwukondygnacyjny pałac został wzniesiony na planie prostokąta. W posiadłości dwukrotnie gościł król Stanisław August Poniatowski. Niezamieszkały w XIX wieku pałac, Sanguszkowie oddali (1870) na koszary wojsk rosyjskich.

Murowany, trójprzęsłowy most zbudowano w XVIII w. Dwupiętrowy budynek skarbca, zwany potocznie "zamkiem" kiedyś pełnił funkcję skarbca książęcego, a także celom mieszkalnym.

Przeprowadzona przez polskich ułanów II Korpusu Polskiego szarża pod Zasławiem 23 września 1920 roku w walce bolszewicką Armią Czerwoną dała asumpt do nadania 5 Pułkowi Ułanów Wojska Polskiego przydomku "zasławskich".

Po II wojnie światowej Sowieci zamienili pałac zasławski w ruinę, wciąż jednak sprawia imponujące wrażenie.

Z pałacem związany jest późnobarokowy kościół p.w. św. Józefa (1750-60) i klasztor oo. misjonarzy. (architekt P. Fontana) trójnawowa bazylika, z trzykondygnacyjnymi wieżami -dzwonnicami po obu stronach głównej fasady, połączonymi piętrowymi przejściami. Do kościoła, zrujnowanego po II wojnie światowej, przylega piętrowy, murowany budynek klasztorny (koniec XIX w.)

Od 1991 roku miasto w obwodzie chmielnickim Ukrainy, 146 km od Płoskirowa.

Więcej informacji: Opis zabytków

Wydrukuj stronę